Ανάστροφη Ολική Αρθροπλαστική Ώμου

Ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου με μια ματιά

• Η ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου αντιστρέφει τη φυσική ανατομία: η σφαίρα τοποθετείται στην ωμογλήνη και η κοίλη επιφάνεια στο βραχιόνιο, ώστε ο δελτοειδής να σηκώνει το χέρι χωρίς τη βοήθεια του στροφικού πετάλου.
• Ενδείκνυται κυρίως σε μαζικές, μη επανορθώσιμες ρήξεις του στροφικού πετάλου, σε αρθροπάθεια από ρήξη τενόντων και σε σύνθετα κατάγματα του ώμου σε ηλικιωμένους.
• Το πιο σταθερό όφελος είναι η ανακούφιση από τον πόνο και η ανάκτηση της ανύψωσης του χεριού, ακόμη και σε ασθενείς που πριν δεν μπορούσαν να το σηκώσουν.
• Οι στροφές του χεριού, ιδίως η κίνηση πίσω από την πλάτη, συχνά παραμένουν περιορισμένες.
• Η αποκατάσταση γίνεται σε στάδια· οι περισσότεροι ασθενείς είναι αυτόνομοι στις βασικές δραστηριότητες μέσα σε λίγες εβδομάδες και φτάνουν στο τελικό αποτέλεσμα σε 6 έως 12 μήνες.

O πλέον σύγχρονος τύπος αρθροπλαστικής ώμου, ειδικά σε σοβαρές βλάβες και κατάγματα, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική, θεωρείται η ανάστροφη ολική αρθροπλαστική ώμου, γιατί δίνει λύση ακόμη και στα πιο πολύπλοκα προβλήματα που μπορεί να διαγνωστούν.

Με τη χρήση καινοτόμων τεχνικών και τη βοήθεια της ψηφιακής τεχνολογίας (ειδικά λογισμικά και πλοηγοί-navigator) η επέμβαση καθίσταται εξατομικευμένη, προσαρμοσμένη στις διαφορετικές ανατομικές ανάγκες του κάθε ασθενούς και μπορεί να θεραπεύσει γρηγορότερα και οριστικά τον πόνο στον ώμο.

Τι είναι η ανάστροφη ολική αρθροπλαστική ώμου;

Η ανάστροφη (reverse) ολική αρθροπλαστική ώμου είναι η ολική αντικατάσταση της άρθρωσης του ώμου με μια τεχνητή πρόθεση κατά τη διάρκεια της οποίας αντιστρέφεται η φυσιολογική ανατομία του ώμου λόγω ανεπάρκειας του τενοντίου πετάλου. Πιο συγκεκριμένα, αντιστρέφεται η φυσιολογική σχέση της γληνοβραχιόνιας άρθρωσης, δηλαδή η σφαιρική κεφαλή μετατρέπεται σε κοίλη ενώ η ωμογλύνη που φυσιολογικά είναι κοίλη, γίνεται σφαιρική. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται μία άρθρωση σταθερή και ικανή να λειτουργήσει ακόμα και στις περιπτώσεις εκείνες που έχουν καταστραφεί οι τένοντες.

Προεγχειρητικός σχεδιασμός

Πριν από την επέμβαση, ο ασθενής υποβάλλεται σε αξονική τομογραφία του ώμου. Τα αποτελέσματα αυτής χρησιμοποιούνται για να δημιουργηθεί ένα τρισδιάστατο μοντέλο της πραγματικής ανατομίας του ώμου του ασθενούς, στο οποίο με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού ο ορθοπεδικός σχεδιάζει την επέμβαση.. Με αυτόν τον τρόπο προγραμματίζεται πριν από την επέμβαση η ακριβής θέση τοποθέτησης των υλικών έτσι ώστε να ταιριάζει απόλυτα στην ανατομία του κάθε ασθενούς

Πώς γίνεται η επέμβαση της ανάστροφης αρθροπλαστικής ώμου

Ο εξειδικευμένος ορθοπαιδικός χειρουργός, χρησιμοποιώντας ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, πραγματοποιεί μια μικρή επιμήκης τομή στην επιφάνεια του ώμου, χωρίς να τραυματίσει τους μύες-τένοντες που είναι πολύ σημαντικοί για τη λειτουργία του ώμου. Η κατεστραμμένη επιφάνεια εντοπίζεται, αφαιρείται και αντικαθίσταται από την ειδική πρόθεση.

Για την επιβεβαίωση της ακριβής τοποθέτηση των υλικών της ειδικής πρόθεσης, χρησιμοποιούνται τρισδιάστατα εκτυπωμένοι «οδηγοί», ειδικά σχεδιασμένοι αποκλειστικά για τον κάθε ασθενή.

Ο ασθενής μπορεί να σηκωθεί αμέσως μετά το χειρουργείο, μόλις περάσει η επήρεια της αναισθησίας, με άμεση κινητοποίηση του χεριού και να επιστρέψει στο σπίτι του μετά από 1 ημέρα, πάντα ανάλογα με την κλινική του κατάσταση και το ιστορικό υγείας του.

Σε ποια κατηγορία ασθενών ενδείκνυται η ανάστροφη ολική αρθροπλαστική ώμου;

Ενδείκνυται σε ασθενείς με βαριά οστεοαρθρίτιδα του ώμου που συνοδεύεται από μη διορθώσιμη ρήξη ή ανεπάρκεια των τενόντων του στροφικού πετάλου (αρθροπάθεια στροφικού πετάλου-rotator cuff arthropathy). Επίσης, σε κάποιες μορφές σοβαρών καταγμάτων που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με άλλο τρόπο όπως με οστεοσύνθεση καθώς και για την αναθεώρηση προηγούμενης αποτυχημένης ολικής αρθροπλαστικής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κλασική αρθροπλαστική δε θα βελτίωνε σημαντικά την κινητικότητα του ώμου.

Από ποια υλικά αποτελείται η τεχνική πρόθεση;

Η τεχνητή πρόθεση αποτελείται από υλικά φιλικά προς τον οργανισμό και εξαιρετικά ανθεκτικά για μακροχρόνια αποτελέσματα.

Αποκατάσταση

Μετεγχειρητικά, τις πρώτες μέρες συστήνεται η χρήση ειδικού νάρθηκα ώμου και η εκτέλεση απλών καθημερινών ασκήσεων κινητοποίησης του χεριού που μπορούν να τον ανακουφίσουν.

Η δυσκαμψία και ο πόνος που ένιωθε πριν την επέμβαση παύει να υφίσταται, συνήθως από τις πρώτες εβδομάδες αποκατάστασης, ενώ στη συνέχεια, ο ασθενής ακολουθεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αποκατάστασης με φυσικοθεραπευτή προκειμένου να αποκατασταθεί η κίνηση του ώμου, η σταθερότητα και η μυϊκή ενδυνάμωσή του.

Πώς λειτουργεί η ανάστροφη μηχανική του ώμου;

Για να καταλάβετε γιατί η ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου λειτουργεί εκεί όπου άλλες λύσεις αποτυγχάνουν, χρειάζεται να δείτε πώς κινείται ένας υγιής ώμος. Σε φυσιολογικές συνθήκες, οι τένοντες του στροφικού πετάλου κρατούν την κεφαλή του βραχιονίου κεντραρισμένη στην ωμογλήνη, ενώ ο δελτοειδής, ο μεγάλος μυς που καλύπτει τον ώμο, σηκώνει το χέρι. Όταν οι τένοντες καταστρέφονται, ο δελτοειδής τραβά την κεφαλή προς τα πάνω αντί να την περιστρέφει, και το χέρι δεν μπορεί να ανυψωθεί.

Τι αλλάζει με την αντιστροφή

• Σταθερό κέντρο περιστροφής: η σφαίρα (γληνόσφαιρα) στερεώνεται στην ωμογλήνη με βάση και βίδες, ενώ η κοίλη επιφάνεια στο βραχιόνιο «αγκαλιάζει» τη σφαίρα. Έτσι η άρθρωση μένει σταθερή χωρίς να χρειάζεται το στροφικό πέταλο.
• Μετατόπιση του κέντρου κίνησης: το κέντρο περιστροφής μεταφέρεται πιο κοντά στο σώμα και λίγο χαμηλότερα. Αυτό αυξάνει τον μοχλοβραχίονα του δελτοειδούς, δηλαδή την απόσταση από την οποία ο μυς «σπρώχνει» το χέρι προς τα πάνω.
• Επανατάνυση του δελτοειδούς: ο βραχίονας κατεβαίνει ελαφρά, ο δελτοειδής αποκτά σωστή τάση και μπορεί να αναπτύξει ξανά δύναμη για την ανύψωση.

Με απλά λόγια, ο ώμος σταματά να εξαρτάται από τους κατεστραμμένους τένοντες και αναθέτει την κίνηση σε έναν μυ που συνήθως είναι υγιής. Γι’ αυτό η καλή λειτουργία του δελτοειδούς και του μασχαλιαίου νεύρου, που τον νευρώνει, αποτελεί προϋπόθεση για την επέμβαση.

Όταν ο ασθενής έχει αρθρίτιδα αλλά υγιές στροφικό πέταλο, η πρώτη επιλογή είναι συνήθως η ανατομική ολική αρθροπλαστική ώμου, που αναπαράγει το φυσικό σχήμα της άρθρωσης και διατηρεί καλύτερα τις στροφές του χεριού. Η ανάστροφη πρόθεση επιλέγεται όταν οι τένοντες δεν μπορούν πλέον να υποστηρίξουν μια ανατομική πρόθεση.

Ενδείξεις της ανάστροφης αρθροπλαστικής ώμου αναλυτικά

Μαζική ρήξη στροφικού πετάλου που δεν συρράπτεται

Όταν δύο ή περισσότεροι τένοντες έχουν ραγεί για μεγάλο διάστημα, συχνά έχουν αποσυρθεί και οι μύες τους έχουν υποστεί λιπώδη εκφύλιση. Σε αυτή την κατάσταση η συρραφή έχει μικρές πιθανότητες να επουλωθεί. Αν ο ασθενής έχει έντονο πόνο ή αδυναμία να σηκώσει το χέρι (την αποκαλούμενη ψευδοπαράλυση), η ανάστροφη πρόθεση μπορεί να προσφέρει λύση ακόμη και χωρίς σημαντική αρθρίτιδα. Για τα πρώτα στάδια και τις επανορθώσιμες βλάβες, η αντιμετώπιση περιγράφεται στη σελίδα για τη ρήξη στροφικού πετάλου, όπου συχνά αρκεί η αρθροσκοπική συρραφή.

Αρθροπάθεια από ρήξη του στροφικού πετάλου

Με τα χρόνια, ένας ώμος χωρίς λειτουργικούς τένοντες αλλάζει μορφή: η κεφαλή του βραχιονίου ανεβαίνει και τρίβεται στο ακρώμιο, ο χόνδρος φθείρεται και αναπτύσσεται αρθρίτιδα. Πρόκειται για την πιο κλασική ένδειξη της ανάστροφης αρθροπλαστικής, γιατί συνδυάζει φθορά της άρθρωσης με ανεπάρκεια των τενόντων.

Κατάγματα του εγγύς βραχιονίου σε ηλικιωμένους

Σε ηλικιωμένους με οστεοπόρωση, τα σύνθετα κατάγματα της κεφαλής του βραχιονίου, με πολλά οστικά τεμάχια, είναι συχνά δύσκολο να συγκρατηθούν με πλάκα και βίδες. Η ανάστροφη πρόθεση δεν εξαρτάται από την πώρωση των ογκωμάτων όπου προσφύονται οι τένοντες, γι’ αυτό σε επιλεγμένους ασθενείς προσφέρει πιο προβλέψιμη λειτουργία και γρηγορότερη αυτονομία από την ημιαρθροπλαστική ή την οστεοσύνθεση.

Άλλες ενδείξεις

• Αναθεώρηση αποτυχημένης ανατομικής αρθροπλαστικής ή ημιαρθροπλαστικής.
• Οστεοαρθρίτιδα με σοβαρή φθορά ή απόκλιση της ωμογλήνης, όπου η ανατομική πρόθεση δεν θα ήταν σταθερή.
• Ρευματοειδής αρθρίτιδα με καταστροφή των τενόντων.
• Χρόνιο, μη ανατάξιμο εξάρθρημα ή υποτροπιάζουσα αστάθεια σε ηλικιωμένους, όταν οι κλασικές τεχνικές για το εξάρθρημα ώμου δεν αρκούν.
• Κακώς πωρωμένα κατάγματα του ώμου με σοβαρή λειτουργική έκπτωση.

Πότε δεν ενδείκνυται

Η επέμβαση αποφεύγεται σε ενεργή λοίμωξη, σε μη λειτουργικό δελτοειδή ή βλάβη του μασχαλιαίου νεύρου και σε πολύ σοβαρή απώλεια οστού της ωμογλήνης που δεν μπορεί να αποκατασταθεί. Σε νεότερους, δραστήριους ασθενείς εξετάζονται πρώτα άλλες επιλογές, όπως η αρθροσκόπηση ώμου για συρραφή ή μεταφορά τενόντων, ή ενισχυτικές θεραπείες, όπως η θεραπεία PRP, ανάλογα με τη βλάβη.

Τι αποτελέσματα να περιμένετε

Η ανάστροφη πρόθεση έχει πλέον αρκετές δεκαετίες κλινικής εφαρμογής και τα αποτελέσματά της είναι καλά τεκμηριωμένα. Είναι χρήσιμο να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες για το τι βελτιώνεται σημαντικά και τι λιγότερο.

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, η πλειονότητα των ανάστροφων προθέσεων λειτουργεί ικανοποιητικά για πάνω από δέκα χρόνια. Τα καλύτερα αποτελέσματα παρατηρούνται συνήθως όταν η επέμβαση γίνεται για αρθροπάθεια από ρήξη τενόντων, ενώ στις αναθεωρήσεις και στα παλαιά κατάγματα το αποτέλεσμα είναι λιγότερο προβλέψιμο.

Αποκατάσταση μετά την ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου ανά εβδομάδα

Η αποκατάσταση στην ανάστροφη πρόθεση διαφέρει από εκείνη της ανατομικής, γιατί ο στόχος δεν είναι η επούλωση των τενόντων του στροφικού πετάλου αλλά η εκπαίδευση του δελτοειδούς να αναλάβει την κίνηση. Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και προσαρμόζεται από τον χειρουργό σε κάθε ασθενή.

Η νοσηλεία είναι συνήθως σύντομη, και οι αρχές των πρωτοκόλλων ταχείας κινητοποίησης Fast Track, όπως η πολυπαραγοντική αναλγησία και η κινητοποίηση την ίδια ημέρα, βοηθούν στην ομαλή μετάβαση στο σπίτι.

Πρακτικές συμβουλές για τις πρώτες εβδομάδες στο σπίτι

• Τοποθετήστε τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης σε ύψος μεταξύ μέσης και στήθους, ώστε να μη χρειάζεται να σηκώνετε το χέρι.
• Προτιμήστε ρούχα φαρδιά, που κουμπώνουν μπροστά· ντυθείτε βάζοντας πρώτα το χειρουργημένο χέρι στο μανίκι και βγάλτε το τελευταίο.
• Στον ύπνο, ένα μαξιλάρι κάτω από τον αγκώνα κρατά τον βραχίονα ελαφρά μπροστά από τον κορμό και αποτρέπει την κίνηση προς τα πίσω.
• Για να σηκωθείτε από το κρεβάτι, γυρίστε προς την υγιή πλευρά και στηριχθείτε μόνο στο υγιές χέρι.
• Ο πάγος για 15 με 20 λεπτά, μερικές φορές την ημέρα, βοηθά στον έλεγχο του οιδήματος, πάντα με ένα πανί ανάμεσα στο δέρμα και στον πάγο.

Περιορισμοί και πιθανές επιπλοκές

Η «επικίνδυνη» θέση των πρώτων εβδομάδων

Ο συνδυασμός κίνησης του χεριού προς τα πίσω, προς τη μέση του σώματος και με έσω στροφή, όπως όταν βάζετε το πουκάμισο μέσα στο παντελόνι ή προσπαθείτε να φτάσετε την πίσω τσέπη, είναι η θέση στην οποία η πρόθεση μπορεί να εξαρθρωθεί τις πρώτες εβδομάδες. Το ίδιο ισχύει όταν σπρώχνετε με το χειρουργημένο χέρι για να σηκωθείτε από το κρεβάτι. Η αποφυγή αυτών των κινήσεων είναι από τις πιο σημαντικές οδηγίες της πρώιμης περιόδου.

Μακροπρόθεσμοι περιορισμοί

• Αποφεύγεται η άρση βαριών αντικειμένων, ειδικά με τεντωμένο χέρι ή πάνω από το κεφάλι.
• Δεν συστήνονται αθλήματα επαφής, πολεμικές τέχνες, άρση βαρών και δραστηριότητες με κίνδυνο πτώσης.
• Οι κινήσεις πίσω από την πλάτη, όπως η προσωπική υγιεινή ή το κούμπωμα, μπορεί να χρειάζονται μικρές προσαρμογές.
• Επιτρέπονται συνήθως περπάτημα, ποδήλατο, κολύμβηση σε ήπιο ρυθμό, γκολφ και κηπουρική, με την έγκριση του χειρουργού.

Πιθανές επιπλοκές

Οι επιπλοκές είναι σχετικά σπάνιες, αλλά είναι σημαντικό να τις γνωρίζετε: λοίμωξη, αιμάτωμα, εξάρθρημα της πρόθεσης, κάταγμα κόπωσης του ακρωμίου από την αυξημένη τάση του δελτοειδούς, φθορά του οστού στο κάτω χείλος της ωμοπλάτης από την επαφή με το εμφύτευμα, και σπανιότερα κάκωση νεύρου ή χαλάρωση των εξαρτημάτων. Ο προσεκτικός τρισδιάστατος σχεδιασμός της θέσης των εμφυτευμάτων στοχεύει ακριβώς στον περιορισμό αυτών των κινδύνων. Η λογική είναι παρόμοια με εκείνη του ψηφιακού πλοηγού στις αρθροπλαστικές γόνατος και ισχίου, όπου η ακρίβεια της τοποθέτησης επηρεάζει τη μακροχρόνια λειτουργία.

Μια ευρύτερη εικόνα για το πώς έχει αλλάξει η αντιμετώπιση των βλαβών του ώμου τα τελευταία χρόνια θα βρείτε στο άρθρο για τις νεότερες εξελίξεις στη χειρουργική ώμου.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό

• Δεν μπορείτε να σηκώσετε το χέρι πάνω από το ύψος του ώμου, ακόμη κι αν ο πόνος είναι ήπιος.
• Έχετε γνωστή ρήξη στροφικού πετάλου και ο πόνος ή η αδυναμία επιδεινώνονται.
• Ο πόνος στον ώμο σας ξυπνά συστηματικά τη νύχτα.
• Είστε άνω των 65 ετών και είχατε πτώση με έντονο πόνο, οίδημα ή μελάνιασμα στον βραχίονα.
• Έχετε ήδη πρόθεση ώμου και εμφανίζεται νέος πόνος, αίσθημα αστάθειας, πυρετός ή ερυθρότητα στην τομή.

Ο ορθοπαιδικός χειρουργός Αναστάσιος Δεληγεώργης στη χειρουργική ώμου

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης, Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ, έχει ιδιαίτερη ενασχόληση με τη χειρουργική του άνω άκρου, στην οποία εκπαιδεύτηκε κατά την ειδικότητα στο ΚΑΤ και στο 401 ΓΣΝΑ. Είναι μέλος της ESA και της ESSKA και συμμετέχει από το 2016 στην οργανωτική επιτροπή του Athens Shoulder Course, ενώ έχει βραβευθεί από την ΕΕΧΟΤ για εργασία του στην αστάθεια του ώμου. Στις αρθροπλαστικές αξιοποιεί ψηφιακό προεγχειρητικό σχεδιασμό και τεχνικές ελάχιστης επεμβατικότητας, με στόχο την ακριβή τοποθέτηση της πρόθεσης. Γνωρίστε το βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.

Συχνές ερωτήσεις για την ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου

Αν έχετε διαγνωστεί με μαζική ρήξη τενόντων ή αρθροπάθεια του ώμου και θέλετε να μάθετε αν η ανάστροφη αρθροπλαστική είναι κατάλληλη για εσάς, κλείστε ραντεβού online ή βρείτε τα στοιχεία των ιατρείων σε Μαρούσι και Αμπελοκήπους στη σελίδα επικοινωνίας.