Ρήξη Μηνίσκου ή Ρήξη Χιαστού; Πώς να Καταλάβετε τη Διαφορά

Ρήξη μηνίσκου ή ρήξη χιαστού; Είναι η πρώτη απορία σχεδόν κάθε αθλητή που στρίβει απότομα το γόνατο και νιώθει πόνο. Η ρήξη μηνίσκου και η ρήξη χιαστού είναι οι δύο συχνότερες κακώσεις του γόνατος, προκαλούνται συχνά από παρόμοιες κινήσεις και μπορεί να συμβούν ταυτόχρονα. Διαφέρουν όμως στον τρόπο που εκδηλώνονται, στη βαρύτητα και κυρίως στη θεραπεία. Παρακάτω θα δείτε ποια σημάδια βοηθούν να τις ξεχωρίσετε, με την επιφύλαξη ότι τίποτα δεν αντικαθιστά την εξέταση από ορθοπαιδικό.

Ρήξη μηνίσκου ή ρήξη χιαστού με μια ματιά

• Η ρήξη μηνίσκου αφορά το «αμορτισέρ» του γόνατος, ενώ η ρήξη χιαστού αφορά τον σύνδεσμο που εξασφαλίζει τη σταθερότητά του.
• Ένα δυνατό «κρακ», πρήξιμο μέσα σε λίγες ώρες και αίσθημα ότι το γόνατο «φεύγει» παραπέμπουν περισσότερο σε ρήξη χιαστού.
• Εντοπισμένος πόνος στην εσωτερική ή εξωτερική πλευρά, πρήξιμο που εμφανίζεται σταδιακά και «κλείδωμα» παραπέμπουν περισσότερο σε ρήξη μηνίσκου.
• Οι δύο κακώσεις συνυπάρχουν συχνά, γι’ αυτό η κλινική εξέταση και η μαγνητική τομογραφία είναι απαραίτητες.
• Ο μηνίσκος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συρραφεί, ενώ ο χιαστός που έχει σπάσει πλήρως δεν επουλώνεται μόνος του.

Μηνίσκος και χιαστός: δύο διαφορετικοί ρόλοι

Οι μηνίσκοι είναι δύο ημισεληνοειδείς ινοχόνδρινοι σχηματισμοί ανάμεσα στον μηριαίο και στην κνήμη. Απορροφούν τους κραδασμούς και κατανέμουν το βάρος στην άρθρωση. Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος είναι μια ισχυρή ταινία στο κέντρο του γόνατος που εμποδίζει την κνήμη να γλιστρά προς τα εμπρός και ελέγχει τις στροφικές κινήσεις.

Με μια απλή εικόνα, ο μηνίσκος λειτουργεί σαν μαξιλαράκι και ο χιαστός σαν ζώνη ασφαλείας. Όταν σπάσει το μαξιλαράκι, το γόνατο πονά και «σκαλώνει». Όταν σπάσει η ζώνη, το γόνατο γίνεται ασταθές. Αυτή η διαφορά εξηγεί τα περισσότερα από τα συμπτώματα που ακολουθούν.

Πώς συμβαίνει ο τραυματισμός;

Και οι δύο κακώσεις ανήκουν στις πιο συχνές αθλητικές κακώσεις του κάτω άκρου, ο μηχανισμός όμως έχει διαφορές που δίνουν τις πρώτες ενδείξεις.

Ο τυπικός μηχανισμός στη ρήξη μηνίσκου

Η κλασική κίνηση είναι η στροφή του κορμού ενώ το πόδι πατά σταθερά στο έδαφος και το γόνατο είναι λυγισμένο. Στους νέους συμβαίνει συνήθως στο γήπεδο. Μετά την ηλικία των 40-45 ετών ο μηνίσκος γίνεται λιγότερο ελαστικός και μπορεί να σπάσει με μια ασήμαντη κίνηση, όπως όταν σηκώνεστε από βαθύ κάθισμα ή σκύβετε στον κήπο. Αρκετοί ασθενείς με εκφυλιστική ρήξη δεν θυμούνται καν συγκεκριμένο τραυματισμό.

Ο τυπικός μηχανισμός στη ρήξη χιαστού

Τις περισσότερες φορές ο χιαστός σπάει χωρίς επαφή με αντίπαλο: σε μια απότομη αλλαγή κατεύθυνσης, σε ένα απότομο σταμάτημα ή σε μια κακή προσγείωση μετά από άλμα, με το γόνατο να «πέφτει» προς τα μέσα. Ποδόσφαιρο, μπάσκετ, χάντμπολ και σκι είναι τα αθλήματα με τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Σχεδόν πάντα ο ασθενής θυμάται με ακρίβεια τη στιγμή του τραυματισμού.

Τα συμπτώματα δίπλα δίπλα: πίνακας σύγκρισης

Ο πίνακας συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά που ρωτά ο ορθοπαιδικός στο ιστορικό. Κανένα σύμπτωμα από μόνο του δεν θέτει διάγνωση, ο συνδυασμός τους όμως είναι συχνά πολύ κατατοπιστικός.

Το πρήξιμο: πόσο γρήγορα εμφανίστηκε;

Είναι ίσως η πιο χρήσιμη πληροφορία. Ο χιαστός έχει αγγεία, οπότε όταν σπάσει αιμορραγεί μέσα στην άρθρωση και το γόνατο φουσκώνει μέσα σε λίγες ώρες, σαν μπαλόνι. Το μεγαλύτερο μέρος του μηνίσκου δεν αιματώνεται, έτσι η ρήξη του προκαλεί συνήθως αντιδραστικό υγρό που μαζεύεται πιο αργά, την επόμενη ή τη μεθεπόμενη ημέρα. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, όταν ένας ενήλικας αθλητής εμφανίσει έντονο πρήξιμο μέσα στις πρώτες ώρες μετά από στροφική κάκωση, η ρήξη χιαστού είναι η πιθανότερη αιτία.

Αστάθεια ή κλείδωμα;

Στη ρήξη χιαστού η αστάθεια είναι μηχανική: η κνήμη «γλιστρά» σε σχέση με τον μηριαίο όταν αλλάζετε κατεύθυνση ή κατεβαίνετε σκάλες βιαστικά. Στη ρήξη μηνίσκου το γόνατο μπορεί να «λυγίσει» επειδή ο πόνος σταματά στιγμιαία τους μυς, χωρίς πραγματική χαλάρωση της άρθρωσης. Το αληθινό κλείδωμα, όταν το γόνατο δεν μπορεί να τεντώσει πλήρως, συμβαίνει όταν ένα κομμάτι μηνίσκου μετατοπίζεται ανάμεσα στις αρθρικές επιφάνειες και χρειάζεται έγκαιρη εκτίμηση.

Γιατί η βελτίωση μπορεί να παραπλανήσει

Μετά από ρήξη χιαστού το αίμαρθρο απορροφάται και ο πόνος υποχωρεί σε μερικές εβδομάδες. Πολλοί ασθενείς πιστεύουν τότε ότι «πέρασε» και επιστρέφουν στο γήπεδο, όπου το γόνατο «φεύγει» ξανά στην πρώτη αλλαγή κατεύθυνσης. Αντίστοιχα, μια ρήξη μηνίσκου μπορεί να μην ενοχλεί στο περπάτημα και να πονά μόνο σε συγκεκριμένες κινήσεις. Η απουσία πόνου σε ηρεμία δεν αποκλείει καμία από τις δύο κακώσεις.

Πόνος στην εσωτερική πλευρά δεν σημαίνει απαραίτητα μηνίσκο: μπορεί να οφείλεται σε διάστρεμμα του έσω πλάγιου συνδέσμου ή σε φθορά χόνδρου γόνατος. Γι’ αυτό η εξέταση γίνεται συνολικά και όχι με βάση ένα μόνο σύμπτωμα.

Όταν συμβαίνουν μαζί: οι συνδυασμένες κακώσεις

Σε περίπου τις μισές ρήξεις πρόσθιου χιαστού συνυπάρχει βλάβη σε άλλο στοιχείο του γόνατος, συχνότερα στους μηνίσκους. Τη στιγμή του τραυματισμού πιο συχνά τραυματίζεται ο έξω μηνίσκος. Ο έσω μηνίσκος, που λειτουργεί ως δευτερεύων σταθεροποιητής, τείνει να σπάει αργότερα, όταν ένα γόνατο χωρίς χιαστό συνεχίζει να «φεύγει» ξανά και ξανά.

Ιδιαίτερη θέση έχουν οι λεγόμενες βλάβες ramp, στη σύνδεση του οπίσθιου κέρατος του έσω μηνίσκου με τον θύλακο, και οι ρήξεις της ρίζας του μηνίσκου. Συνδέονται στενά με τη ρήξη χιαστού και μπορεί να μη φαίνονται καθαρά στη μαγνητική, γι’ αυτό αναζητούνται συστηματικά κατά την αρθροσκόπηση.

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι σημαντικό: ένα ασταθές γόνατο φθείρει με τον καιρό τους μηνίσκους και τον χόνδρο. Η καθυστέρηση στην αντιμετώπιση μιας ρήξης χιαστού σε δραστήριο άτομο αυξάνει τον κίνδυνο να προστεθεί αργότερα και ρήξη μηνίσκου.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

### Το ιστορικό

Ο ορθοπαιδικός θα σας ρωτήσει πώς ακριβώς έγινε ο τραυματισμός, αν ακούσατε ήχο, αν μπορέσατε να συνεχίσετε, πόσο γρήγορα πρήστηκε το γόνατο και αν από τότε «φεύγει» ή «κλειδώνει». Αξίζει να σημειώσετε αυτές τις πληροφορίες όσο είναι νωπές.

Η κλινική εξέταση

Για τον χιαστό ελέγχεται η πρόσθια μετατόπιση της κνήμης με ειδικές δοκιμασίες, όπως η δοκιμασία Lachman, το πρόσθιο συρτάρι και το pivot shift, πάντα σε σύγκριση με το υγιές γόνατο. Για τον μηνίσκο αναζητείται ευαισθησία στη γραμμή της άρθρωσης και εφαρμόζονται δοκιμασίες όπως η McMurray και η δοκιμασία Thessaly, που περιγράφηκε από Έλληνες ορθοπαιδικούς. Στην οξεία φάση ο πόνος και το πρήξιμο μπορεί να δυσκολεύουν την εξέταση, οπότε συχνά επαναλαμβάνεται μετά από λίγες ημέρες.

Οι απεικονιστικές εξετάσεις

Η απλή ακτινογραφία αποκλείει κάταγμα και μπορεί να δείξει έμμεσα σημάδια συνδεσμικής κάκωσης. Η μαγνητική τομογραφία επιβεβαιώνει τη διάγνωση και αναδεικνύει τις συνοδές βλάβες. Το εύρημα της μαγνητικής, όμως, πρέπει πάντα να «ταιριάζει» με τα συμπτώματα: μετά τα 50, εκφυλιστικές ρήξεις μηνίσκου βρίσκονται συχνά και σε γόνατα που δεν πονούν.

Γιατί η διαφορά έχει σημασία για τη θεραπεία

Η σωστή διάκριση δεν είναι θεωρητική, γιατί οι δύο κακώσεις ακολουθούν διαφορετικό δρόμο θεραπείας και αποκατάστασης.

Στη ρήξη μηνίσκου, όταν η βλάβη βρίσκεται σε περιοχή με αιμάτωση, προτιμάται η συρραφή μηνίσκου ώστε να διατηρηθεί η λειτουργία του· διαφορετικά αφαιρείται μόνο το κατεστραμμένο τμήμα. Στη ρήξη χιαστού, οι νέοι και δραστήριοι ασθενείς με αστάθεια οδηγούνται συνήθως σε συνδεσμοπλαστική χιαστού, με σύγχρονες επιλογές όπως η τεχνική All Inside.

Όταν συνυπάρχουν οι δύο βλάβες, αντιμετωπίζονται συνήθως στην ίδια επέμβαση. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, η συρραφή μηνίσκου που γίνεται ταυτόχρονα με τη συνδεσμοπλαστική έχει ευνοϊκές συνθήκες επούλωσης, ενώ ένας συρραμμένος μηνίσκος σε ασταθές γόνατο κινδυνεύει να σπάσει ξανά. Αν θέλετε να προετοιμαστείτε πρακτικά για την επέμβαση, δείτε τις ερωτήσεις πριν το χειρουργείο μηνίσκου.

Τι να κάνετε μέχρι να εξεταστείτε

• Σταματήστε τη δραστηριότητα και μην προσπαθήσετε να «δοκιμάσετε» αν το γόνατο αντέχει.
• Βάλτε πάγο για 15-20 λεπτά αρκετές φορές την ημέρα, με ένα πανί ανάμεσα στο δέρμα και στον πάγο.
• Κρατήστε το πόδι ψηλά όταν κάθεστε και χρησιμοποιήστε ελαστική περίδεση.
• Αν δεν μπορείτε να πατήσετε άνετα, χρησιμοποιήστε πατερίτσες.
• Αποφύγετε μασάζ, «τραβήγματα» και ασκήσεις χωρίς διάγνωση.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό

• Όταν το γόνατο πρήστηκε μέσα σε λίγες ώρες μετά από στροφή ή άλμα.
• Όταν δεν μπορείτε να τεντώσετε ή να λυγίσετε πλήρως το γόνατο.
• Όταν το γόνατο «φεύγει» ή δεν σας εμπιστεύεστε στις αλλαγές κατεύθυνσης.
• Όταν ο πόνος στο γόνατο επιμένει πάνω από 2-3 εβδομάδες ή επανέρχεται με συγκεκριμένες κινήσεις.
• Όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα πρηξίματα ή αίσθηση «σκαλώματος».

Ο ορθοπαιδικός και αθλητίατρος Αναστάσιος Δεληγεώργης

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης γνωρίζει τις αθλητικές κακώσεις του γόνατος και από την πλευρά του αθλητή: πρώην Πανελληνιονίκης στα 800 m και 400 m, συνεχίζει να συμμετέχει σε αγώνες δρόμου και τριάθλου. Είναι από τους πρώτους παγκοσμίως που απέκτησαν το IOC Diploma in Sports Medicine της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής και εξειδικεύτηκε σε προηγμένες αρθροσκοπικές τεχνικές σε κέντρα πιστοποιημένα από την ESSKA και την ISAKOS, όπως το Albert Schweitzer Hospital στη Γαλλία. Εφαρμόζει συρραφή μηνίσκου, αποκατάσταση βλαβών root και ramp και συνδεσμοπλαστική χιαστού, ως Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ. Δείτε την εμπειρία του ορθοπαιδικού χειρουργού.

Συχνές ερωτήσεις για τη διαφορά ρήξης μηνίσκου και ρήξης χιαστού

Αν τραυματίσατε το γόνατό σας και δεν είστε σίγουροι αν πρόκειται για μηνίσκο, χιαστό ή και τα δύο, μια έγκαιρη εξέταση θα ξεκαθαρίσει την εικόνα και θα δώσει σωστό σχέδιο θεραπείας. Επικοινωνήστε με το ιατρείο στο Μαρούσι ή στους Αμπελόκηπους ή κλείστε ραντεβού online με τον Δρ. Αναστάσιο Δεληγεώργη.