Ολική ή μερική αρθροπλαστική γόνατος; Είναι από τις πρώτες ερωτήσεις που κάνουν οι ασθενείς όταν μαθαίνουν ότι η αρθρίτιδα έχει φτάσει σε στάδιο χειρουργικής αντιμετώπισης. Η ολική αρθροπλαστική γόνατος αντικαθιστά όλες τις αρθρικές επιφάνειες, ενώ η μερική αρθροπλαστική γόνατος αντικαθιστά μόνο το τμήμα που έχει φθαρεί. Καμία δεν είναι «καλύτερη» γενικά. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το πού βρίσκεται η φθορά, από την κατάσταση των συνδέσμων και από τις δικές σας ανάγκες. Παρακάτω θα δείτε πώς συγκρίνονται στην πράξη και με ποια κριτήρια παίρνεται η απόφαση.
Ολική ή μερική αρθροπλαστική γόνατος με μια ματιά
- Στην επιλογή ανάμεσα σε ολική ή μερική αρθροπλαστική γόνατος καθοριστική είναι η έκταση της φθοράς, όχι η προτίμηση.
- Η μερική ενδείκνυται όταν η αρθρίτιδα περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα και οι χιαστοί σύνδεσμοι είναι λειτουργικοί.
- Η ολική προτιμάται όταν η φθορά αφορά περισσότερα διαμερίσματα ή υπάρχει μεγάλη παραμόρφωση ή αστάθεια.
- Η μερική προσφέρει συνήθως ταχύτερη ανάρρωση και πιο φυσική αίσθηση· η ολική έχει μεγαλύτερο εύρος ενδείξεων.
- Η ρομποτική υποβοήθηση MAKO βελτιώνει την ακρίβεια και στις δύο επεμβάσεις.
- Η τελική επιβεβαίωση της ένδειξης γίνεται συχνά μέσα στο χειρουργείο.
Τι διαφέρει ουσιαστικά η ολική από τη μερική αρθροπλαστική;
Το γόνατο χωρίζεται σε τρία λειτουργικά τμήματα, τα διαμερίσματα: το έσω (εσωτερική πλευρά), το έξω (εξωτερική πλευρά) και το επιγονατιδομηριαίο (πίσω από την επιγονατίδα). Η αρθρίτιδα γόνατος δεν προσβάλλει πάντα και τα τρία ταυτόχρονα. Σε αρκετούς ασθενείς η φθορά ξεκινά και παραμένει για χρόνια κυρίως στο έσω διαμέρισμα.
Στην ολική αρθροπλαστική αντικαθίστανται οι επιφάνειες και των τριών διαμερισμάτων και συνήθως αφαιρείται ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος. Στη μερική (μονοδιαμερισματική) αντικαθίσταται μόνο το φθαρμένο διαμέρισμα, ενώ ο υγιής χόνδρος και οι χιαστοί σύνδεσμοι διατηρούνται. Όταν η φθορά περιορίζεται αποκλειστικά πίσω από την επιγονατίδα, υπάρχει και η επιλογή της επιγονατιδομηριαίας αρθροπλαστικής.
Σύγκριση ολικής και μερικής αρθροπλαστικής γόνατος
Ο πίνακας συνοψίζει τις βασικές διαφορές. Οι χρόνοι είναι ενδεικτικοί και διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή.
| Χαρακτηριστικό | Μερική αρθροπλαστική | Ολική αρθροπλαστική |
|---|---|---|
| Τι αντικαθίσταται | Ένα διαμέρισμα | Όλες οι αρθρικές επιφάνειες |
| Χιαστοί σύνδεσμοι | Διατηρούνται | Ο πρόσθιος συνήθως αφαιρείται |
| Αφαίρεση οστού | Ελάχιστη | Περισσότερη |
| Τραυματισμός ιστών | Μικρότερος | Μεγαλύτερος, ακόμη και με τεχνική MIS |
| Νοσηλεία | Συνήθως 1 ημέρα | Συνήθως 1 έως 3 ημέρες |
| Βάδιση χωρίς βοήθημα | Συχνά σε 1 έως 3 εβδομάδες | Συνήθως σε 3 έως 6 εβδομάδες |
| Αίσθηση του γόνατος | Πιο κοντά στο φυσιολογικό | Πολύ καλή λειτουργία, συχνότερα η αίσθηση «τεχνητού» γόνατος |
| Εύρος ενδείξεων | Περιορισμένο, απαιτεί αυστηρή επιλογή | Ευρύ, καλύπτει τις περισσότερες μορφές αρθρίτιδας |
| Μακροχρόνια αντοχή | Πολύ καλή σε σωστά επιλεγμένους ασθενείς· τα διεθνή μητρώα καταγράφουν συχνότερες αναθεωρήσεις | Πολύ καλή, με μακρά ιστορία δεδομένων |
| Αν χρειαστεί νέα επέμβαση | Μετατροπή σε ολική | Αναθεώρηση της πρόθεσης |
Ποια κριτήρια καθορίζουν την επιλογή;
Η απόφαση στηρίζεται στο ιστορικό, στην κλινική εξέταση των συνδέσμων και του εύρους κίνησης και στις ακτινογραφίες με φόρτιση. Αν δεν έχετε ξεκαθαρίσει ακόμη αν είναι η ώρα για χειρουργείο, διαβάστε πρώτα πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος.
Πότε μπορεί να εξεταστεί η μερική αρθροπλαστική
- Η φθορά περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα, συνήθως το έσω, ενώ το άλλο είναι σε καλή κατάσταση.
- Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος είναι λειτουργικός και το γόνατο σταθερό.
- Η παραμόρφωση είναι ήπια ή μέτρια και διορθώνεται με τα χέρια κατά την εξέταση.
- Το γόνατο λυγίζει ικανοποιητικά και δεν έχει σημαντικό έλλειμμα έκτασης.
- Δεν υπάρχει φλεγμονώδης αρθρίτιδα, όπως η ρευματοειδής, που προσβάλλει όλη την άρθρωση.
Ο γιατρός αξιολογεί επίσης πού ακριβώς πονάτε. Ο ασθενής που δείχνει με το δάχτυλο ένα σημείο στην εσωτερική πλευρά του γόνατος έχει συνήθως διαφορετική εικόνα από εκείνον που πονά διάχυτα σε όλη την άρθρωση.
Πότε προτιμάται η ολική αρθροπλαστική
- Φθορά σε δύο ή τρία διαμερίσματα.
- Ανεπάρκεια του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου με αστάθεια.
- Μεγάλη, άκαμπτη παραμόρφωση σε ραιβότητα ή βλαισότητα.
- Σημαντική δυσκαμψία ή αδυναμία πλήρους έκτασης.
- Φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και ορισμένες περιπτώσεις μετά από κατάγματα γύρω από το γόνατο.
Σε ασθενείς με ιδιαίτερη ανατομία ή έντονες παραμορφώσεις μπορεί να συζητηθεί και η εξατομικευμένη αρθροπλαστική γόνατος, όπου ο σχεδιασμός προσαρμόζεται στην ανατομία του συγκεκριμένου ασθενούς.
Τι ισχύει για την ηλικία και το βάρος;
Παλαιότερα, η μερική αρθροπλαστική προοριζόταν σχεδόν αποκλειστικά για ηλικιωμένους, λεπτόσωμους και λιγότερο δραστήριους ασθενείς. Τα σύγχρονα δεδομένα δείχνουν ότι η ηλικία και το βάρος δεν αποτελούν από μόνα τους απόλυτους αποκλεισμούς, εφόσον πληρούνται τα ανατομικά κριτήρια. Η σημαντική παχυσαρκία, πάντως, επηρεάζει και τις δύο επεμβάσεις και συζητείται πάντα πριν από την απόφαση.
Ποιος είναι ο ρόλος της ρομποτικής;
Η ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος με το σύστημα MAKO δεν είναι ένας τρίτος τύπος επέμβασης. Είναι ένα εργαλείο ακρίβειας που χρησιμοποιείται τόσο στη μερική όσο και στην ολική αντικατάσταση. Ο σχεδιασμός βασίζεται σε αξονική τομογραφία, από την οποία δημιουργείται τρισδιάστατο μοντέλο του δικού σας γόνατος.
Στη μερική αρθροπλαστική η ακρίβεια έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί το περιθώριο λάθους στην ευθυγράμμιση και στο μέγεθος του εμφυτεύματος είναι μικρό. Ο ρομποτικός βραχίονας περιορίζει την αφαίρεση οστού στην περιοχή που έχει σχεδιαστεί και προστατεύει τους συνδέσμους και τον υγιή χόνδρο. Στην ολική, η ρομποτική υποβοήθηση βοηθά στην εξισορρόπηση των συνδέσμων και στην αποκατάσταση του άξονα.
Το ρομπότ δεν χειρουργεί μόνο του, ούτε αποφασίζει για τον τύπο της αρθροπλαστικής. Ο χειρουργός σχεδιάζει, ελέγχει μέσα στο χειρουργείο τη σταθερότητα και την κίνηση του γόνατος και, αν τα ευρήματα δεν επιβεβαιώνουν τον προεγχειρητικό έλεγχο, προσαρμόζει το πλάνο. Γι’ αυτό η συζήτηση πριν από την επέμβαση καλύπτει πάντα και τις δύο πιθανότητες.
Πώς διαφέρει η αποκατάσταση στην καθεμία;
Και στις δύο επεμβάσεις η κινητοποίηση ξεκινά την ίδια ημέρα ή την επομένη, με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή. Τα πρωτόκολλα Fast Track εφαρμόζονται και στις δύο, με στόχο λιγότερο πόνο και ταχύτερη επιστροφή στο σπίτι.
Μετά από μερική αρθροπλαστική
Οι περισσότεροι ασθενείς φεύγουν από το νοσοκομείο την επόμενη ημέρα και χρησιμοποιούν πατερίτσες ή μπαστούνι για λίγες ημέρες έως εβδομάδες. Το εύρος κίνησης επανέρχεται συνήθως γρήγορα, γιατί οι σύνδεσμοι και μεγάλο μέρος της άρθρωσης παραμένουν ανέπαφα. Η επιστροφή σε εργασία γραφείου είναι συχνά δυνατή μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Μετά από ολική αρθροπλαστική
Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγο περισσότερο και η ανάκτηση της πλήρους κάμψης θέλει συστηματική δουλειά για αρκετές εβδομάδες. Το πρήξιμο και μια αίσθηση σφιξίματος μπορεί να διαρκέσουν μήνες. Η λειτουργική βελτίωση συνεχίζεται συνήθως έως και έναν χρόνο μετά την επέμβαση.
Και στις δύο περιπτώσεις, το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνέπεια στις ασκήσεις και από τη στενή συνεργασία με τον χειρουργό και τον φυσικοθεραπευτή.
Μύθοι για την ολική και τη μερική αρθροπλαστική γόνατος
- «Η μερική είναι προσωρινή λύση.» Σε σωστά επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να λειτουργεί καλά για πολλά χρόνια. Δεν είναι «μισή» επέμβαση, αλλά στοχευμένη.
- «Αν κάνω μερική, σίγουρα θα χρειαστώ ολική αργότερα.» Ένα ποσοστό ασθενών χρειάζεται μετατροπή, για παράδειγμα αν η φθορά επεκταθεί σε άλλο διαμέρισμα, αλλά πολλοί δεν τη χρειάζονται ποτέ.
- «Η ολική κάνει το γόνατο άκαμπτο.» Οι σύγχρονες ολικές αρθροπλαστικές επιτρέπουν άνετη βάδιση, σκάλες, ποδήλατο και πολλές ήπιες αθλητικές δραστηριότητες.
- «Μπορώ να διαλέξω όποια θέλω.» Η επιλογή καθορίζεται κυρίως από την ανατομία και την έκταση της βλάβης. Μια μερική σε γόνατο που δεν πληροί τα κριτήρια έχει περισσότερες πιθανότητες να μην αποδώσει.
- «Στη ρομποτική επέμβαση χειρουργεί το μηχάνημα.» Ο χειρουργός ελέγχει κάθε βήμα. Το σύστημα περιορίζει την κίνηση των εργαλείων μέσα στα όρια του σχεδιασμού, δεν αντικαθιστά την κρίση του γιατρού.
Τι να ρωτήσετε τον χειρουργό σας πριν αποφασίσετε
Μια καλή συζήτηση πριν από το χειρουργείο μειώνει το άγχος και σας βοηθά να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες. Κρατήστε σημειώσεις και ζητήστε να δείτε μαζί με τον γιατρό τις ακτινογραφίες σας.
- Ποια διαμερίσματα του γόνατός μου έχουν φθαρεί και σε ποιο βαθμό;
- Σε τι κατάσταση είναι ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος;
- Αν προγραμματιστεί μερική, ποια ευρήματα στο χειρουργείο θα οδηγούσαν σε ολική;
- Θα χρησιμοποιηθεί ρομποτική υποβοήθηση και τι χρειάζεται για τον σχεδιασμό;
- Πόσο θα χρειαστώ πατερίτσες και πότε μπορώ να επιστρέψω στη δουλειά μου;
- Ποιες δραστηριότητες θα μπορώ να κάνω μακροπρόθεσμα και ποιες καλό είναι να αποφεύγω;
Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό
- Σας έχει προταθεί αρθροπλαστική χωρίς να έχει συζητηθεί ποιος τύπος ταιριάζει στο γόνατό σας.
- Ο πόνος εντοπίζεται σταθερά στη μία πλευρά του γόνατος.
- Θέλετε δεύτερη γνώμη για το αν είστε υποψήφιος για μερική αρθροπλαστική.
- Έχετε κάνει παλαιότερα μηνισκεκτομή ή επέμβαση χιαστού και ο πόνος επανήλθε.
- Η συντηρητική θεραπεία δεν σας ανακουφίζει πλέον.
Γιατί να συζητήσετε την επιλογή με τον Δρ. Αναστάσιο Δεληγεώργη
Η διάκριση ανάμεσα σε ολική και μερική αρθροπλαστική απαιτεί προσεκτική εξέταση των συνδέσμων και εμπειρία στην ερμηνεία της απεικόνισης. Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης, Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ, είναι πιστοποιημένος στο ρομποτικό σύστημα MAKO για ολικές, μερικές και επιγονατιδομηριαίες αρθροπλαστικές γόνατος. Η εξειδίκευσή του στις προηγμένες αρθροσκοπικές τεχνικές και στη χειρουργική των συνδέσμων, σε κέντρα πιστοποιημένα από ESSKA και ISAKOS, τον βοηθά να εκτιμά με ακρίβεια πότε ένα γόνατο μπορεί να διατηρήσει τους φυσικούς του συνδέσμους. Δείτε αναλυτικά την εμπειρία του ορθοπαιδικού χειρουργού.
Συχνές ερωτήσεις για την ολική και τη μερική αρθροπλαστική γόνατος
Μπορεί η μερική να γίνει ολική κατά τη διάρκεια του χειρουργείου;
Ναι, και αυτό συζητείται πάντα από πριν. Ο προεγχειρητικός έλεγχος δίνει πολύ καλή εικόνα, όμως η τελική επιβεβαίωση της κατάστασης του χόνδρου και των συνδέσμων γίνεται μέσα στο χειρουργείο. Αν διαπιστωθεί φθορά σε περισσότερα διαμερίσματα ή ανεπάρκεια του χιαστού, ο χειρουργός προχωρά σε ολική, ώστε να μη χρειαστεί νέα επέμβαση σύντομα. Γι’ αυτό η συγκατάθεση καλύπτει συνήθως και τις δύο εκδοχές.
Ποια από τις δύο πονά λιγότερο μετά την επέμβαση;
Γενικά η μερική αρθροπλαστική συνοδεύεται από λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο, επειδή αφαιρείται λιγότερο οστό και τραυματίζονται λιγότεροι ιστοί. Με τη σύγχρονη πολυπαραγοντική αναλγησία και τις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, ο πόνος μετά από ολική αρθροπλαστική ελέγχεται επίσης ικανοποιητικά. Η ένταση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και επηρεάζεται από τη βαρύτητα της βλάβης πριν από το χειρουργείο.
Αν έχω κάνει μηνισκεκτομή, μπορώ να κάνω μερική αρθροπλαστική;
Συχνά ναι. Η αφαίρεση μεγάλου τμήματος του έσω μηνίσκου είναι από τις αιτίες φθοράς του αντίστοιχου διαμερίσματος, δηλαδή ακριβώς της εικόνας για την οποία σχεδιάστηκε η μερική αρθροπλαστική. Το κρίσιμο είναι να ελεγχθεί αν τα υπόλοιπα διαμερίσματα και οι σύνδεσμοι είναι σε καλή κατάσταση. Αν ο πρόσθιος χιαστός έχει υποστεί παλαιότερα ρήξη, η απόφαση γίνεται πιο σύνθετη.
Ποια επιτρέπει περισσότερη αθλητική δραστηριότητα;
Η μερική αρθροπλαστική, χάρη στη διατήρηση των χιαστών, δίνει συνήθως πιο φυσική αίσθηση, και πολλοί ασθενείς επιστρέφουν πιο εύκολα σε πεζοπορία, ποδήλατο, κολύμβηση ή γκολφ. Μετά από ολική αρθροπλαστική οι ίδιες δραστηριότητες είναι επίσης εφικτές. Και στις δύο περιπτώσεις αποφεύγονται συνήθως τα αθλήματα με άλματα, απότομες αλλαγές κατεύθυνσης και επαφή, για την προστασία της πρόθεσης.
Η επιγονατιδομηριαία αρθροπλαστική θεωρείται μερική;
Ναι, είναι μια μορφή μερικής αρθροπλαστικής. Αφορά ασθενείς με φθορά που περιορίζεται στην άρθρωση ανάμεσα στην επιγονατίδα και στο μηριαίο οστό, με πόνο κυρίως στο μπροστινό μέρος του γόνατος, στις σκάλες και στο σήκωμα από καρέκλα. Είναι σπανιότερη ένδειξη από τη μερική αρθροπλαστική του έσω διαμερίσματος και απαιτεί εξίσου αυστηρή επιλογή ασθενών.
Αν η μερική χρειαστεί μετατροπή σε ολική, είναι δύσκολη η επέμβαση;
Επειδή στη μερική αρθροπλαστική αφαιρείται λίγο οστό, η μετατροπή σε ολική είναι συνήθως τεχνικά εφικτή και σε πολλές περιπτώσεις μοιάζει με μια πρωτογενή ολική αρθροπλαστική. Ενδέχεται πάντως να χρειαστούν ειδικά εμφυτεύματα ή συμπληρωματικά υλικά, ανάλογα με την κατάσταση του οστού. Η τακτική ιατρική παρακολούθηση βοηθά να εντοπιστεί έγκαιρα κάθε μεταβολή.
Μπορεί η αρθρίτιδα να εμφανιστεί αργότερα στο υπόλοιπο γόνατο μετά από μερική;
Είναι πιθανό, γιατί τα υγιή διαμερίσματα που διατηρούνται εξακολουθούν να γηράσκουν φυσιολογικά. Η εξέλιξη της φθοράς στο υπόλοιπο γόνατο είναι μία από τις αιτίες που κάποιοι ασθενείς χρειάζονται μετατροπή σε ολική μετά από χρόνια. Η σωστή αρχική επιλογή, η ακριβής ευθυγράμμιση του εμφυτεύματος και ο έλεγχος του βάρους μειώνουν αυτή την πιθανότητα.
Αν έχετε διάγνωση αρθρίτιδας και θέλετε να μάθετε αν είστε υποψήφιος για μερική ή αν χρειάζεστε ολική αρθροπλαστική, φέρτε στην επίσκεψη τις πρόσφατες ακτινογραφίες σας για μια τεκμηριωμένη εκτίμηση. Δείτε τα ιατρεία σε Μαρούσι και Αμπελόκηπους στη σελίδα επικοινωνίας ή κλείστε ραντεβού online.