Πότε Χρειάζεται Αρθροπλαστική Γόνατος; 9 Σημάδια που δεν Πρέπει να Αγνοείτε

Πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος; Η απάντηση σπάνια βρίσκεται μόνο σε μια ακτινογραφία ή στην ηλικία σας. Εξαρτάται κυρίως από το πόσο ο πόνος και η δυσκαμψία έχουν αρχίσει να καθορίζουν την καθημερινότητά σας και από το αν οι συντηρητικές θεραπείες εξακολουθούν να δίνουν ουσιαστική ανακούφιση. Το άρθρο αυτό δεν περιγράφει την ίδια την επέμβαση, που αναλύεται στη σελίδα για την αρθροπλαστική γόνατος. Εστιάζει στα σημάδια που δείχνουν ότι ήρθε η ώρα να τη συζητήσετε σοβαρά με τον ορθοπαιδικό σας.

Πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος: με μια ματιά

• Η αρθροπλαστική γόνατος εξετάζεται όταν η προχωρημένη φθορά προκαλεί πόνο και περιορισμό που δεν ελέγχονται πλέον με συντηρητικά μέσα.
• Το κρίσιμο κριτήριο είναι η ποιότητα ζωής: ύπνος, βάδιση, σκάλες, αυτονομία.
• Η ακτινογραφία με φόρτιση επιβεβαιώνει τη βλάβη, αλλά η απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε αυτή.
• Πριν από το χειρουργείο δοκιμάζονται συνήθως άσκηση, απώλεια βάρους, φάρμακα και ενδοαρθρικές εγχύσεις.
• Η υπερβολική αναμονή μπορεί να οδηγήσει σε παραμόρφωση, μυϊκή ατροφία και πιο δύσκολη αποκατάσταση.
• Δεν υπάρχει «σωστή» ηλικία: μετράει η γενική υγεία και οι ανάγκες σας.

Γιατί δεν υπάρχει ένα μόνο κριτήριο;

Η φθορά του γόνατος εξελίσσεται συνήθως αργά, μέσα σε χρόνια. Οι περισσότεροι ασθενείς ξεκινούν με περιστασιακό πόνο στο γόνατο μετά από πολύ περπάτημα ή άθληση και σταδιακά παρατηρούν ότι ο πόνος εμφανίζεται νωρίτερα, κρατά περισσότερο και υποχωρεί πιο δύσκολα. Πίσω από αυτή την εικόνα βρίσκεται τις περισσότερες φορές η οστεοαρθρίτιδα γόνατος, δηλαδή η προοδευτική απώλεια του αρθρικού χόνδρου.

Επειδή δύο άνθρωποι με την ίδια ακτινογραφία μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικά συμπτώματα, η απόφαση συνδυάζει όσα νιώθετε, την κλινική εξέταση και την απεικόνιση. Τα σημάδια που ακολουθούν δεν αποτελούν διάγνωση, αλλά ένα πρακτικό πλαίσιο.

Τα 9 σημάδια ότι ίσως χρειάζεστε αρθροπλαστική γόνατος

1. Ο πόνος σας ξυπνά τη νύχτα ή εμφανίζεται σε ηρεμία

Στα αρχικά στάδια, το γόνατο πονά κυρίως με την κίνηση και ηρεμεί με την ξεκούραση. Όταν ο πόνος συνεχίζεται ενώ κάθεστε, όταν δυσκολεύεστε να βρείτε θέση στο κρεβάτι ή όταν ξυπνάτε επανειλημμένα, η φθορά έχει συνήθως προχωρήσει. Ο κακός ύπνος, με τη σειρά του, μειώνει την αντοχή στον πόνο.

2. Η απόσταση που περπατάτε μικραίνει συνεχώς

Αν πριν από έναν χρόνο περπατούσατε άνετα στη γειτονιά και σήμερα σταματάτε μετά από λίγα τετράγωνα, ή αν αποφεύγετε τη λαϊκή αγορά και τις βόλτες, το γόνατο έχει αρχίσει να περιορίζει ουσιαστικά τη ζωή σας.

3. Οι σκάλες έχουν γίνει εμπόδιο

Η κάθοδος της σκάλας φορτίζει ιδιαίτερα την άρθρωση. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι κατεβαίνουν σκαλί σκαλί, κρατιούνται σταθερά από την κουπαστή ή επιλέγουν πάντα τον ανελκυστήρα. Δυσκολεύει επίσης το σήκωμα από χαμηλή καρέκλα.

4. Η δυσκαμψία δεν «ξεπιάνεται» όπως παλιά

Η πρωινή δυσκαμψία ή η δυσκαμψία μετά από πολύωρο κάθισμα είναι συχνή στην αρθρίτιδα. Προειδοποιητικό σημάδι είναι όταν το γόνατο δεν τεντώνει πια πλήρως ή δεν λυγίζει αρκετά για να δέσετε τα κορδόνια σας ή να μπείτε άνετα στη μπανιέρα. Η απώλεια κίνησης που εγκαθίσταται για μήνες δύσκολα αναστρέφεται χωρίς χειρουργική αντιμετώπιση.

5. Το πόδι αλλάζει σχήμα

Η φθορά συχνά δεν είναι ομοιόμορφη. Όταν φθείρεται κυρίως το εσωτερικό τμήμα του γόνατος, το πόδι παίρνει σταδιακά ραιβή θέση (σαν παρένθεση). Όταν φθείρεται το εξωτερικό, παίρνει βλαισή θέση και τα γόνατα πλησιάζουν μεταξύ τους. Μια παραμόρφωση που αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο φορτίζει ακόμη περισσότερο τη φθαρμένη πλευρά και επιταχύνει τη βλάβη.

6. Οι θεραπείες που σας βοηθούσαν δεν αποδίδουν πια

Αν η φυσικοθεραπεία, οι ενέσεις ή τα φάρμακα έδιναν παλαιότερα ανακούφιση για μήνες και τώρα το αποτέλεσμα κρατά λίγες εβδομάδες ή καθόλου, η άρθρωση πιθανότατα έχει περάσει σε στάδιο όπου τα συντηρητικά μέσα έχουν φτάσει στα όριά τους.

7. Χρειάζεστε παυσίπονα σχεδόν κάθε μέρα

Η μακροχρόνια λήψη αντιφλεγμονωδών μπορεί να επιβαρύνει το στομάχι, τα νεφρά και την αρτηριακή πίεση, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Όταν το γόνατο «λειτουργεί» μόνο με χάπια, αξίζει να εξεταστεί μια πιο οριστική λύση.

8. Το γόνατο πρήζεται συχνά ή «φεύγει»

Το επαναλαμβανόμενο οίδημα μετά από απλές δραστηριότητες δείχνει ότι η άρθρωση βρίσκεται σε μόνιμο ερεθισμό. Το αίσθημα ότι το γόνατο υποχωρεί οφείλεται συχνά στον πόνο που «κόβει» τη δύναμη των μυών και αυξάνει τον κίνδυνο πτώσης.

9. Ο πόνος αποφασίζει για εσάς

Ίσως το πιο σημαντικό σημάδι: αρνείστε ταξίδια, εκδρομές ή βόλτες με τα εγγόνια, σταματάτε την άσκηση, ακυρώνετε σχέδια επειδή δεν ξέρετε πώς θα είναι το γόνατο. Όταν η ζωή σας οργανώνεται γύρω από τον πόνο, η συζήτηση για αρθροπλαστική έχει νόημα, ανεξάρτητα από το τι δείχνει μόνη της η ακτινογραφία.

Πίνακας αυτοαξιολόγησης: σε ποιο σημείο βρίσκεστε;

Ο πίνακας δεν αντικαθιστά την ιατρική εκτίμηση, αλλά σας βοηθά να οργανώσετε τις σκέψεις σας πριν από το ραντεβού.

Αν οι περισσότερες απαντήσεις σας βρίσκονται στη δεξιά στήλη, αξίζει αξιολόγηση από ορθοπαιδικό με εμπειρία στις αρθροπλαστικές. Αν μοιράζονται στις δύο στήλες, συνήθως προτείνεται στοχευμένη συντηρητική θεραπεία και επανεκτίμηση σε λίγους μήνες.

Τι δοκιμάζεται πρώτα, πριν από την αρθροπλαστική;

Η αρθροπλαστική δεν είναι η πρώτη θεραπευτική επιλογή. Συνήθως προηγείται συντηρητική αντιμετώπιση, η διάρκεια της οποίας εξαρτάται από τα συμπτώματα και το στάδιο της φθοράς.

• Στοχευμένη άσκηση και φυσικοθεραπεία: η ενδυνάμωση του τετρακέφαλου και των γλουτιαίων μειώνει το φορτίο στην άρθρωση και βελτιώνει τη σταθερότητα.
• Έλεγχος βάρους: κάθε κιλό λιγότερο αποφορτίζει το γόνατο πολλαπλάσια σε κάθε βήμα, ιδιαίτερα στις σκάλες.
• Φάρμακα: απλά αναλγητικά και, για περιορισμένα διαστήματα, αντιφλεγμονώδη, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
• Ενδοαρθρικές εγχύσεις: κορτικοστεροειδή για τις εξάρσεις, υαλουρονικό οξύ και βιολογικές θεραπείες όπως οι ενέσεις PRP, κυρίως σε ήπια έως μέτρια φθορά.
• Βοηθήματα: κατάλληλα υποδήματα, ειδικοί νάρθηκες αποφόρτισης και, όταν χρειάζεται, μπαστούνι στο αντίθετο χέρι.

Σε επιλεγμένους ασθενείς με λιγότερο προχωρημένη βλάβη συζητούνται και τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι καμία ένεση δεν «ξαναχτίζει» ένα γόνατο όπου ο χόνδρος έχει χαθεί και το οστό τρίβεται πάνω σε οστό. Σε αυτό το στάδιο οι εγχύσεις μπορεί να μειώσουν προσωρινά τον πόνο, αλλά δεν αλλάζουν την πορεία της νόσου.

Ποιος είναι ο ρόλος της ακτινογραφίας στην απόφαση;

Η βασική εξέταση για την εκτίμηση της φθοράς είναι η απλή ακτινογραφία, με τη σημαντική λεπτομέρεια ότι πρέπει να γίνεται σε όρθια θέση, με φόρτιση. Μόνο έτσι φαίνεται πόσο έχει πραγματικά στενέψει το μεσάρθριο διάστημα, δηλαδή ο χώρος που καταλαμβάνει ο χόνδρος. Συνήθως ζητούνται προσθιοπίσθια και πλάγια λήψη, καθώς και ειδική λήψη της επιγονατίδας.

Οι ορθοπαιδικοί ταξινομούν συχνά τη φθορά σε στάδια, από την ήπια στένωση με μικρά οστεόφυτα μέχρι την πλήρη εξαφάνιση του μεσάρθριου διαστήματος. Η ακτινογραφία δείχνει επίσης ποιο τμήμα του γόνατος έχει φθαρεί, πληροφορία που καθορίζει αν μπορεί να εξεταστεί μερική ή χρειάζεται ολική αντικατάσταση. Τη σύγκριση αυτή θα τη βρείτε αναλυτικά στο άρθρο ολική ή μερική αρθροπλαστική γόνατος.

Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι απαραίτητη σε κάθε ασθενή με προχωρημένη αρθρίτιδα. Χρησιμοποιείται κυρίως όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη, όταν υπάρχει υποψία άλλης βλάβης ή σε νεότερους ασθενείς με περιορισμένη φθορά. Αντίθετα, όταν πρόκειται να γίνει ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος, ζητείται αξονική τομογραφία για τον τρισδιάστατο προεγχειρητικό σχεδιασμό.

Το βασικό μήνυμα: μια «άσχημη» ακτινογραφία χωρίς σημαντικά συμπτώματα δεν σημαίνει αυτόματα χειρουργείο, ενώ μια «μέτρια» ακτινογραφία με έντονο πόνο χρειάζεται προσεκτική διερεύνηση για άλλες αιτίες.

Γιατί η καθυστέρηση της αρθροπλαστικής γόνατος έχει κόστος;

Πολλοί ασθενείς αναβάλλουν την απόφαση για χρόνια, συχνά από φόβο για το χειρουργείο. Όταν όμως η ένδειξη είναι σαφής, η υπερβολική αναμονή έχει συγκεκριμένες συνέπειες:

• Επιδείνωση της παραμόρφωσης: ο άξονας του ποδιού αποκλίνει περισσότερο και η διόρθωσή του γίνεται πιο απαιτητική.
• Μόνιμη απώλεια κίνησης: οι μαλακοί ιστοί γύρω από την άρθρωση «κοντύνουν» και το γόνατο δυσκολεύεται να τεντώσει πλήρως ακόμη και μετά την επέμβαση.
• Μυϊκή ατροφία: ο τετρακέφαλος αδυνατίζει από την αχρησία, με αποτέλεσμα πιο αργή αποκατάσταση.
• Επιβάρυνση άλλων αρθρώσεων: η χωλότητα μεταφέρει φορτία στο άλλο γόνατο, στο ισχίο και στη μέση.
• Απώλεια φυσικής κατάστασης: λιγότερη κίνηση σημαίνει συχνά αύξηση βάρους, χειρότερη αντοχή και μεγαλύτερο κίνδυνο πτώσεων.
• Λιγότερες επιλογές: μια φθορά που ήταν περιορισμένη σε ένα τμήμα του γόνατος μπορεί να επεκταθεί, αποκλείοντας λιγότερο επεμβατικές λύσεις.

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι ασθενείς που φτάνουν στην επέμβαση με πολύ χαμηλή λειτουργικότητα χρειάζονται συνήθως περισσότερο χρόνο για να ανακτήσουν δύναμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να βιαστείτε. Σημαίνει ότι η απόφαση πρέπει να παίρνεται έγκαιρα και τεκμηριωμένα, όχι όταν η κατάσταση έχει γίνει αφόρητη.

Η ηλικία δεν είναι το μόνο κριτήριο

Δεν υπάρχει ηλικιακό όριο που να αποφασίζει μόνο του αν κάποιος είναι «πολύ νέος» ή «πολύ μεγάλος» για αρθροπλαστική.

Νεότεροι ασθενείς

Σε ανθρώπους κάτω των 60 ετών με σοβαρή φθορά, για παράδειγμα μετά από παλιό κάταγμα, κάκωση συνδέσμων ή μηνισκεκτομή, η αρθροπλαστική εξετάζεται όταν ο πόνος είναι μόνιμος και οι εναλλακτικές έχουν εξαντληθεί. Οι σύγχρονες προθέσεις έχουν μεγάλη αντοχή στον χρόνο. Ωστόσο, ένας νέος και δραστήριος ασθενής έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να χρειαστεί κάποια στιγμή αναθεώρηση, και αυτό συζητείται ανοιχτά πριν από την απόφαση.

Μεγαλύτεροι ασθενείς

Σε ηλικίες άνω των 75 ή 80 ετών, η βασική ερώτηση δεν είναι η ηλικία αλλά η γενική κατάσταση της υγείας: καρδιά, πνεύμονες, σακχαρώδης διαβήτης, ποιότητα των οστών, δυνατότητα συμμετοχής στην αποκατάσταση. Ένας ηλικιωμένος σε καλή γενική κατάσταση μπορεί να κερδίσει σημαντικά σε αυτονομία και ασφάλεια.

Κρίσιμος παράγοντας είναι και η προσωπική σας ετοιμότητα: να κατανοείτε τι περιλαμβάνει η αποκατάσταση μετά από επέμβαση γόνατος και να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες για το αποτέλεσμα.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό

Προγραμματίστε αξιολόγηση αν:

• ο πόνος στο γόνατο διαρκεί περισσότερο από τρεις μήνες παρά τη θεραπεία,
• σας ξυπνά τη νύχτα ή εμφανίζεται σε ηρεμία,
• η απόσταση που περπατάτε μειώνεται σταδιακά,
• παρατηρείτε ότι το πόδι στραβώνει ή ότι το γόνατο δεν τεντώνει πλήρως,
• οι ενέσεις ή η φυσικοθεραπεία δεν σας ανακουφίζουν πια.

Χωρίς καθυστέρηση πρέπει να εξεταστείτε αν το γόνατο γίνει ξαφνικά πολύ πρησμένο, κόκκινο και ζεστό, αν έχετε πυρετό ή αν δεν μπορείτε καθόλου να το φορτίσετε μετά από πτώση.

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης και η απόφαση για αρθροπλαστική γόνατος

Η σωστή στιγμή για αρθροπλαστική γόνατος κρίνεται καλύτερα από έναν γιατρό που γνωρίζει εξίσου καλά τις συντηρητικές και τις χειρουργικές επιλογές. Ο Αναστάσιος Δεληγεώργης είναι ορθοπαιδικός χειρουργός και αθλητίατρος, κάτοχος του IOC Diploma in Sports Medicine της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής και Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ. Είναι πιστοποιημένος στο ρομποτικό σύστημα MAKO για αρθροπλαστικές γόνατος και ισχίου και έχει μετεκπαιδευτεί στους ψηφιακούς πλοηγούς. Η προσέγγισή του ξεκινά από την προσεκτική αξιολόγηση των συμπτωμάτων και του τρόπου ζωής σας. Περισσότερα στοιχεία θα βρείτε στο βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.

Συχνές ερωτήσεις για το πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος

Αν αναγνωρίζετε στον εαυτό σας αρκετά από τα παραπάνω σημάδια, μια εξατομικευμένη αξιολόγηση θα ξεκαθαρίσει αν ήρθε η ώρα για χειρουργείο ή αν υπάρχουν ακόμη περιθώρια συντηρητικής θεραπείας. Ο Δρ. Δεληγεώργης δέχεται στα ιατρεία του στο Μαρούσι και στους Αμπελόκηπους. Δείτε τα στοιχεία στη σελίδα επικοινωνίας ή κλείστε ραντεβού online.