Ώμος Κολυμβητή

Ώμος του κολυμβητή με μια ματιά

• Ο ώμος του κολυμβητή είναι ένα σύνδρομο υπέρχρησης: ερεθισμός των τενόντων του στροφικού πετάλου και πρόσκρουση δομών του ώμου από τις χιλιάδες επαναλαμβανόμενες απλωτές.
• Οι βασικές αιτίες είναι τρεις: λάθη στην τεχνική κολύμβησης, απότομη αύξηση του προπονητικού όγκου και δυσκινησία της ωμοπλάτης.
• Το πρώτο σύμπτωμα είναι συνήθως πόνος στην πρόσθια ή πλάγια πλευρά του ώμου κατά την είσοδο του χεριού στο νερό και την αρχή της έλξης.
• Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση και στην ανάλυση της απλωτής· το υπερηχογράφημα ή η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υποψία ρήξης ή βλάβης του επιχείλιου χόνδρου.
• Η συντριπτική πλειονότητα των κολυμβητών αντιμετωπίζεται χωρίς χειρουργείο, με αποκατάσταση σε φάσεις και προσαρμογές στην προπόνηση.

Τι είναι ο Ώμος του Κολυμβητή και Πώς αντιμετωπίζεται;

Οι ώμοι μας είναι ευάλωτοι σε τραυματισμούς κατά την κολύμβηση καθώς αναλαμβάνουν να κάνουν το μεγαλύτερο έργο στις περιστροφικές κινήσεις των χεριών. Η συνηθέστερη αιτία πόνου στον ώμο σε όσους ασχολούνται εντατικά με την κολύμβηση, σε ερασιτεχνικό ή επαγγελματικό επίπεδο, είναι ο λεγόμενος «ώμος του κολυμβητή», δηλαδή η φλεγμονή των τενόντων του στροφικού πετάλου του ώμου ή η προστριβή-πρόσκρουση διαφόρων στοιχείων του.

Ο καλύτερος τρόπος αποτροπής αυτών των τραυματισμών είναι η αύξηση της δύναμης των μυών και των τενόντων εντός του στροφικού πετάλου ή και η βελτίωση της τεχνικής.

Ποιες οι αιτίες – συμπτώματα ώμου του κολυμβητή;

Οι πρωταρχικές αιτίες του ώμου του κολυμβητή είναι η υπερβολική καταπόνηση της άρθρωσης (π.χ. εντατική προπόνηση ενόψει κάποιου αγώνα), η έκθεση αγύμναστων μυών σε συνθήκες έντονης άσκησης και η λανθασμένη τεχνική κατά την κολύμβηση. Επίσης, μπορεί να είναι αποτέλεσμα προηγούμενων τραυματισμών που έχουν προκαλέσει κάποια ανατομική βλάβη όπως ρήξη του επιχείλιου χόνδρου ή του τενοντίου πετάλου.

Κυρίαρχο σύμπτωμα είναι ο πόνος. Συνήθως, είναι δύσκολο να εντοπιστεί ακριβώς και περιγράφεται σαν να βρίσκεται βαθιά στην άρθρωση του ώμου αλλά μπορεί και να διαχέεται προς τα πάνω, στην πλάτη, στον αυχένα ή προς τα κάτω, στο χέρι. Αν ο κολυμβητής δεν δώσει ιδιαίτερη σημασία και συνεχίσει να κολυμπάει παρά τα συμπτώματα, τότε ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και σε κατάσταση ηρεμίας ή και κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Πώς γίνεται η διάγνωση ώμου του κολυμβητή;

Η διάγνωση γίνεται με κλινική εξέταση ενώ μπορεί να χρειαστεί να γίνουν ακτινογραφίες ή μαγνητική τομογραφία του ώμου που μπορούν να αποκαλύψουν με ακρίβεια κάθε πιθανή παθολογία.

Η αντιμετώπιση του τραυματισμού στις περισσότερες περιπτώσεις είναι συντηρητική. Στα πρώτα στάδια του πόνου, συστήνεται:

• ξεκούραση του ώμου
• παγοθεραπεία
• χορήγηση παυσίπονων/αντιφλεγμονωδών φαρμάκων για μείωση της φλεγμονής

Ταυτόχρονα, μπορείτε να ξεκινήσετε ένα στοχευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας και μυϊκής ενδυνάμωσης, με σκοπό τη βελτίωση του εύρους κίνησης και την καλύτερη σταθεροποίηση του ώμου. Συνδυαστικά, μπορούν να χορηγηθούν ενέσεις βιολογικών παραγόντων (P.R.P) με πολύ καλά αποτελέσματα.

Στις περιπτώσεις που αποτύχει η συντηρητική αντιμετώπιση με ανώτατο όριο αναμονής τους 6 μήνες ή διαγνωστεί βλάβη των σταθεροποιητικών ιστών της άρθρωσης (επιχείλιος χόνδρος) ή ρήξη του τενοντίου πετάλου, ο ώμος του κολυμβητή αντιμετωπίζεται με την ελάχιστα επεμβατική μέθοδο της Αρθροσκόπησης.

Ποια η διαδικασία αρθοσκόπησης ώμου;

Η αρθροσκόπηση είναι μία σύγχρονη τεχνική με την οποία ο ορθοπαιδικος χειρουργός μπορεί να εξετάσει το εσωτερικό της άρθρωσης του ώμου χωρίς να την τραυματίσει, να εντοπίσει με ακρίβεια τις όποιες βλάβες και ταυτόχρονα να τις επιδιορθώσει με τη βοήθεια ειδικά σχεδιασμένων, πολύ λεπτών εργαλείων. Ενδεικτικά, μπορεί να προχωρήσει σε αποκατάσταση τενόντων που έχουν υποστεί ρήξη, σε λύση συμφύσεων, σε επιδιόρθωση βλαβών που έχουν προέλθει από εξάρθρημα (π.χ. αποκατάσταση του επιχείλιου χόνδρου).

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ο χειρουργός εισάγει στο δέρμα του ώμου μέσω μικρών οπών, μόλις λίγων χιλιοστών, το αρθροσκόπιο, το οποίο φέρει μια μικροσκοπική κάμερα και συνδέεται με μία οθόνη, όπου δίνει σε μεγέθυνση εξαιρετικά καθαρή και έγχρωμη εικόνα από το εσωτερικό της άρθρωσης.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η αρθροσκόπηση του ώμου διαρκεί το πολύ μία ώρα, πραγματοποιείται με συνδυασμό περιοχικής και ελαφριάς γενικής αναισθησίας και ο ασθενής επιστρέφει την ίδια ημέρα σπίτι του.

Ποια τα πλεονεκτήματα αρθροσκόπησης ώμου;

• Αποτελεσματικότερη και ταχύτερη θεραπευτική αποκατάσταση
• Ελάχιστα τραυματική μέθοδος
• Σημαντικά μικρότερη πιθανότητα επιπλοκών
• Ελάχιστος μετεγχειρητικός πόνος
• Καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα λόγω των πολύ μικρών τομών (όχι ουλές ή δυσμορφίες στο δέρμα)
• Δε χρειάζεται νοσηλεία

Πώς γίνεται η αποκατάσταση ώμου του κολυμβητή;

Μετά την επέμβαση και για τις πρώτες ημέρες, προτείνεται συνήθως η χρήση εδικής ανάρτησης ώμου η οποία επιτρέπει να γίνεται χρήση του χεριού για τις καθημερινές βασικές λειτουργίες. Τα ράμματα αφαιρούνται συνήθως ύστερα από λίγες ημέρες.

Απαραίτητο για την πετυχημένη αποκατάσταση θεωρείται ο ασθενής να ακολουθήσει στη συνέχεια ειδικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας.

Γιατί εμφανίζεται ο ώμος του κολυμβητή; Οι αιτίες αναλυτικά

Ένας αθλητής που κολυμπά 4 με 6 χιλιόμετρα την ημέρα κάνει, σύμφωνα με εκτιμήσεις της αθλητιατρικής βιβλιογραφίας, πάνω από ένα εκατομμύριο περιστροφές του ώμου τον χρόνο. Ο ώμος του κολυμβητή δεν οφείλεται σε έναν μεμονωμένο τραυματισμό, αλλά στο άθροισμα μικρών επιβαρύνσεων που ξεπερνούν την ικανότητα των τενόντων να ανακάμπτουν. Οι αιτίες χωρίζονται σε τρεις ομάδες, που συχνά συνυπάρχουν στον ίδιο αθλητή.

Λάθη στην τεχνική κολύμβησης

Το ελεύθερο και η πεταλούδα επιβαρύνουν περισσότερο τον ώμο, γιατί το χέρι περνά πολλές φορές από θέση ανύψωσης με έσω στροφή, όπου ο χώρος κάτω από το ακρώμιο στενεύει. Μικρές αποκλίσεις στην απλωτή, επαναλαμβανόμενες χιλιάδες φορές, αρκούν για να προκαλέσουν ερεθισμό.

• Είσοδος του χεριού πέρα από τη μέση γραμμή: όταν το χέρι «διασταυρώνεται» μπροστά από το κεφάλι, ο βραχίονας πιέζει τους τένοντες στο πρόσθιο τμήμα του ώμου.
• Είσοδος με τον αντίχειρα πρώτα: η παλάμη στραμμένη προς τα έξω αυξάνει την έσω στροφή τη στιγμή της ανύψωσης.
• «Πεσμένος» αγκώνας στην έλξη: όταν ο αγκώνας βυθίζεται πριν από την παλάμη, το φορτίο μεταφέρεται από τους μεγάλους μυς της πλάτης στο στροφικό πέταλο.
• Ανεπαρκής περιστροφή κορμού: αν το σώμα μένει «επίπεδο» στο νερό, ο ώμος αναγκάζεται να σηκώσει το χέρι με μεγαλύτερο εύρος για την επαναφορά.
• Αναπνοή μόνο από τη μία πλευρά: φορτώνει ασύμμετρα τον έναν ώμο και συχνά συνοδεύεται από υπερβολική περιστροφή του κεφαλιού.

Υπερχρησία και λάθη στον σχεδιασμό της προπόνησης

Η πιο συχνή αφορμή είναι η απότομη αλλαγή: επιστροφή μετά από διακοπή με τον ίδιο όγκο, αύξηση των χιλιομέτρων πριν από αγώνες, προπονήσεις διαστημάτων υψηλής έντασης χωρίς επαρκή ανάκαμψη. Τα πτερύγια χεριών (paddles) αυξάνουν την αντίσταση και κατά συνέπεια το φορτίο στους τένοντες, ενώ η σανίδα ποδιών με τεντωμένα χέρια κρατά τον ώμο για πολλή ώρα στη θέση πρόσκρουσης. Οι αθλητές του τριάθλου και οι κολυμβητές masters, που προπονούνται συχνά χωρίς προπονητή στο πλάι, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι.

Δυσκινησία της ωμοπλάτης και μυϊκές ανισορροπίες

Η ωμοπλάτη είναι η «βάση» πάνω στην οποία κινείται ο βραχίονας. Όταν ο πρόσθιος οδοντωτός και ο κάτω τραπεζοειδής κουράζονται, η ωμοπλάτη δεν περιστρέφεται και δεν γέρνει προς τα πίσω όσο χρειάζεται, με αποτέλεσμα το ακρώμιο να μην «ανοίγει» χώρο για τους τένοντες. Αυτή η διαταραχή ονομάζεται δυσκινησία της ωμοπλάτης και φαίνεται συχνά ως προεξοχή του έσω χείλους της ωμοπλάτης όταν ο αθλητής κατεβάζει τα χέρια.

Συμβάλλουν επίσης η ισχυρή υπεροχή των έσω στροφέων έναντι των έξω στροφέων, η δυσκαμψία του οπίσθιου θυλάκου (περιορισμένη έσω στροφή), η κυφωτική στάση του θωρακικού τμήματος της σπονδυλικής στήλης και η φυσική χαλαρότητα των αρθρώσεων, που είναι συχνή στους κολυμβητές και δυσκολεύει τον έλεγχο της κεφαλής του βραχιονίου μέσα στην ωμογλήνη.

Πώς εξελίσσονται τα συμπτώματα στον ώμο του κολυμβητή;

Τα συμπτώματα συνήθως εγκαθίστανται σταδιακά. Η αναγνώριση του σταδίου βοηθά να αποφασιστεί αν αρκεί μια μείωση του όγκου ή αν χρειάζεται πλήρης διακοπή και ιατρική εκτίμηση.

1. Πόνος μετά την προπόνηση: ενόχληση που εμφανίζεται μετά το κολύμπι και υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες. Η απόδοση δεν επηρεάζεται.
2. Πόνος στην αρχή και στο τέλος της προπόνησης: ο ώμος «ζεσταίνεται» και ο πόνος υποχωρεί, αλλά επανέρχεται όταν ο αθλητής κουραστεί.
3. Πόνος σε όλη τη διάρκεια της προπόνησης: αλλάζει η τεχνική χωρίς να το θέλει ο αθλητής, μειώνεται η ταχύτητα, αποφεύγεται η αναπνοή από τη μία πλευρά.
4. Πόνος και εκτός νερού: ενόχληση στις καθημερινές κινήσεις, στο ντύσιμο, στον ύπνο πάνω στον ώμο. Σε αυτό το στάδιο η ιατρική εκτίμηση είναι απαραίτητη.

Εκτός από τον πόνο, πολλοί αθλητές περιγράφουν αίσθημα κόπωσης ή «βάρους» στο χέρι, μείωση της δύναμης στην έλξη, κλικ ή αίσθημα ότι ο ώμος «γλιστράει». Το τελευταίο μπορεί να υποδηλώνει χαλαρότητα της άρθρωσης ή βλάβη του επιχείλιου χόνδρου και χρειάζεται ειδική διερεύνηση.

Τι ελέγχει ο ορθοπαιδικός στη διάγνωση;

Πέρα από τις εξετάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, η σωστή διάγνωση ξεκινά από ένα λεπτομερές ιστορικό προπόνησης: χιλιόμετρα ανά εβδομάδα, στυλ, χρήση βοηθημάτων, πρόσφατες αλλαγές και αγωνιστικό πρόγραμμα. Ακολουθεί η κλινική εξέταση, που περιλαμβάνει:

• Μέτρηση του εύρους κίνησης και σύγκριση με τον άλλο ώμο, με έμφαση στην έσω στροφή.
• Ειδικές δοκιμασίες πρόσκρουσης (όπως οι δοκιμασίες Neer και Hawkins) και δοκιμασίες ισχύος του στροφικού πετάλου.
• Παρατήρηση της κίνησης της ωμοπλάτης κατά την ανύψωση και την κάθοδο των χεριών.
• Έλεγχο σταθερότητας και γενικευμένης χαλαρότητας των αρθρώσεων.
• Εξέταση της αυχενικής μοίρας, ώστε να αποκλειστεί πόνος που αντανακλά από τον αυχένα.

Διαφορική διάγνωση: τι άλλο μπορεί να είναι

Δεν είναι κάθε πόνος στον ώμο ενός κολυμβητή «ώμος του κολυμβητή». Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλες καταστάσεις που χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση:

Όταν η κλινική εικόνα δείχνει ρήξη τένοντα του στροφικού πετάλου ή αστάθεια ώμου μετά από εξάρθρημα, η θεραπεία και ο χρόνος επιστροφής στο νερό διαφέρουν σημαντικά. Σε κολυμβητές masters με προχωρημένη φθορά της άρθρωσης, η συζήτηση μπορεί να φτάσει σε επιλογές όπως η ολική αρθροπλαστική ώμου, αν και αυτό αφορά μικρό ποσοστό αθλητών.

Πρόγραμμα αποκατάστασης για τον ώμο του κολυμβητή ανά φάση

Η συντηρητική αντιμετώπιση του ώμου του κολυμβητή δεν σημαίνει απλώς ξεκούραση. Ακολουθεί φάσεις με σαφείς στόχους, και η μετάβαση από τη μία στην επόμενη γίνεται με βάση κριτήρια (πόνος, κίνηση, δύναμη) και όχι μόνο με βάση το ημερολόγιο. Τα χρονικά διαστήματα του πίνακα είναι ενδεικτικά και εξαρτώνται από τη σοβαρότητα, την ηλικία και το επίπεδο του αθλητή.

Κριτήρια για να περάσετε στην επόμενη φάση

• Δεν υπάρχει πόνος στην ηρεμία και στον ύπνο.
• Το εύρος κίνησης είναι ίδιο ή σχεδόν ίδιο με τον υγιή ώμο.
• Οι ασκήσεις της τρέχουσας φάσης γίνονται χωρίς πόνο την επόμενη ημέρα.
• Η δύναμη των έξω στροφέων πλησιάζει εκείνη του άλλου χεριού.

Σε επίμονες τενοντοπάθειες, ως συμπλήρωμα του προγράμματος και όχι ως υποκατάστατό του, μπορεί να εξεταστεί η θεραπεία PRP, που αξιοποιεί τους αυξητικούς παράγοντες του αίματος του ίδιου του ασθενούς. Οι ενέσεις κορτιζόνης χρησιμοποιούνται με φειδώ σε αθλητές, γιατί οι επαναλαμβανόμενες δόσεις μπορεί να επιβαρύνουν την ποιότητα του τένοντα.

Προσαρμογές στην προπόνηση: πώς να προστατέψετε τον ώμο σας

Η επιστροφή στο νερό είναι η πιο κρίσιμη στιγμή: αν ο αθλητής γυρίσει στην ίδια προπόνηση και στην ίδια τεχνική, ο πόνος συνήθως επανέρχεται. Οι παρακάτω αλλαγές, σε συνεννόηση με τον προπονητή, μειώνουν σημαντικά την επιβάρυνση.

Αλλαγές στην τεχνική

• Είσοδος του χεριού στο ύψος του ώμου, με τα δάχτυλα πρώτα και όχι τον αντίχειρα.
• Έλξη με ψηλό αγκώνα, ώστε να δουλεύουν οι μυς της πλάτης και όχι μόνο ο ώμος.
• Επαρκής περιστροφή του κορμού, που μειώνει το ύψος στο οποίο πρέπει να σηκωθεί το χέρι.
• Αναπνοή και από τις δύο πλευρές, για πιο ισορροπημένο φορτίο.
• Βιντεοσκόπηση της απλωτής από τον προπονητή, κάτω και πάνω από το νερό, για να εντοπιστούν λάθη που ο αθλητής δεν αντιλαμβάνεται.

Αλλαγές στον προγραμματισμό

• Αύξηση του εβδομαδιαίου όγκου σε μικρά βήματα· πολλοί αθλητίατροι προτείνουν περίπου 10% την εβδομάδα ως μέγιστο.
• Εναλλαγή στυλ μέσα στην εβδομάδα, ώστε να μη φορτώνονται συνεχώς οι ίδιες δομές.
• Περιορισμός των paddles σε μικρά σετ και μόνο όταν ο ώμος είναι πλήρως ασυμπτωματικός.
• Σανίδα ποδιών με τα χέρια χαμηλά ή πόδια στο πλάι με βατραχοπέδιλα, αντί για τεντωμένα χέρια μπροστά.
• Ζέσταμα στο έδαφος πριν μπείτε στο νερό: ενεργοποίηση ωμοπλάτης και στροφικού πετάλου με λάστιχο για 5 έως 10 λεπτά.
• Πρόγραμμα ενδυνάμωσης εκτός νερού 2 έως 3 φορές την εβδομάδα, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πόνος.

Συχνά λάθη που καθυστερούν την ανάρρωση

Το πιο συνηθισμένο λάθος είναι η προπόνηση «πάνω από τον πόνο» με τη βοήθεια παυσίπονων. Άλλα λάθη είναι η πλήρης ακινησία για εβδομάδες, που οδηγεί σε δυσκαμψία και μυϊκή ατροφία, οι επιθετικές διατάσεις σε ώμο που είναι ήδη χαλαρός και η επιστροφή στον αγωνιστικό όγκο μέσα σε λίγες μέρες επειδή «δεν πονάει πια». Παρόμοια λογική ισχύει και για άλλες αθλητικές κακώσεις από υπέρχρηση: ο πόνος υποχωρεί πριν ο τένοντας ανακτήσει πλήρως την αντοχή του.

Πότε ο ώμος του κολυμβητή χρειάζεται αρθροσκόπηση;

Το χειρουργείο είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Συζητείται όταν ένα σωστά οργανωμένο πρόγραμμα αποκατάστασης δεν έχει αποδώσει μετά από αρκετούς μήνες ή όταν η απεικόνιση δείχνει δομική βλάβη που δεν θα επουλωθεί μόνη της, όπως ρήξη τένοντα, βλάβη του επιχείλιου χόνδρου ή σημαντική αστάθεια. Η αρθροσκόπηση ώμου επιτρέπει την αποκατάσταση αυτών των βλαβών με μικρές τομές, ενώ ο χρόνος επιστροφής στην κολύμβηση εξαρτάται από το είδος της επέμβασης. Για τα πρώτα βήματα μετά την επέμβαση υπάρχει ξεχωριστός οδηγός για την ανάρρωση μετά την αρθροσκόπηση ώμου.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι, ακόμη και μετά από επιτυχημένη αρθροσκόπηση, το πρόγραμμα ενδυνάμωσης και οι διορθώσεις στην τεχνική παραμένουν απαραίτητα. Χωρίς αυτά, οι αιτίες που προκάλεσαν το πρόβλημα παραμένουν. Μια πιο γενική εικόνα για τις αιτίες και τις επιλογές θεραπείας θα βρείτε στο άρθρο για τον πόνο στον ώμο και τις σύγχρονες θεραπείες.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό για πόνο στον ώμο από το κολύμπι

• Ο πόνος επιμένει περισσότερο από 2 με 3 εβδομάδες παρά τη μείωση της προπόνησης.
• Ο ώμος πονά τη νύχτα ή σας ξυπνά όταν ξαπλώνετε από εκείνη την πλευρά.
• Νιώθετε αδυναμία στο σήκωμα του χεριού ή στην έλξη μέσα στο νερό.
• Ο ώμος «γλιστράει», κλειδώνει ή κάνει κλικ με πόνο.
• Ο πόνος κατεβαίνει στο χέρι ή συνοδεύεται από μουδιάσματα.
• Πλησιάζει σημαντικός αγώνας και χρειάζεστε σχέδιο που δεν θα επιβαρύνει περαιτέρω τον ώμο.

Ο αθλητίατρος Αναστάσιος Δεληγεώργης και ο ώμος του αθλητή

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης είναι ορθοπαιδικός χειρουργός και αθλητίατρος, από τους πρώτους παγκοσμίως που απέκτησαν το IOC Diploma in Sports Medicine της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής. Ως πρώην Πανελληνιονίκης στα 800 και 400 μέτρα που συνεχίζει να αγωνίζεται σε δρόμους και τρίαθλο, κατανοεί από πρώτο χέρι τις απαιτήσεις της προπόνησης στο νερό. Είναι μέλος της οργανωτικής επιτροπής του Athens Shoulder Course και της ESA, ενώ έχει εκπαιδευτεί σε προηγμένες αρθροσκοπικές τεχνικές ώμου σε κέντρα πιστοποιημένα από ESSKA και ISAKOS. Σήμερα είναι Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ. Περισσότερα στο βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.

Συχνές ερωτήσεις για τον ώμο του κολυμβητή

Αν ο πόνος στον ώμο σας περιορίζει την προπόνηση ή την καθημερινότητα, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο στο Μαρούσι ή στους Αμπελοκήπους μέσα από τη σελίδα επικοινωνίας ή να κλείσετε ραντεβού online για μια ολοκληρωμένη αθλητιατρική εκτίμηση.