Βλαστοκύτταρα στην Ορθοπαιδική

Βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική με μια ματιά

• Τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική είναι μια βιολογική θεραπεία που χρησιμοποιεί κύτταρα από τον ίδιο τον ασθενή, συνήθως από τον λιπώδη ιστό, για παθήσεις χόνδρου, αρθρώσεων και τενόντων.
• Η λήψη λίπους γίνεται με τοπική αναισθησία και μικρή οπή στο δέρμα, συνήθως από την κοιλιά ή τον μηρό, χωρίς ανάγκη για νοσηλεία.
• Η πιο μελετημένη ένδειξη είναι η αρθρίτιδα γόνατος σε πρώιμο ή μέτριο στάδιο· για τις περισσότερες άλλες παθήσεις τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα.
• Ο στόχος είναι η μείωση του πόνου και η βελτίωση της λειτουργίας· δεν έχει αποδειχθεί ότι η θεραπεία αναγεννά πλήρως έναν φθαρμένο χόνδρο.
• Η σωστή επιλογή ασθενή είναι καθοριστική: σε προχωρημένη φθορά ή μηχανικά προβλήματα της άρθρωσης, άλλες θεραπείες είναι συνήθως πιο κατάλληλες.

Θεραπεία χωρίς χειρουργείο των ορθοπαιδικών παθήσεων και των αθλητικών κακώσεων «υπόσχονται» τα βλαστοκύτταρα

Ποια η χρήση των βλαστοκυττάρων στην ιατρική;

Τα τελευταία χρόνια τα βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται ευρέως στην ιατρική για διάφορους θεραπευτικούς λόγους όπως σε περιπτώσεις αιματολογικών ασθενειών (λευχαιμία), ρευματοειδούς αρθρίτιδας καθώς και για την επούλωση πληγών και εγκαυμάτων. Πιο γνωστά στο ευρύ κοινό είναι τα βλαστοκύτταρα που λαμβάνονται από τον ομφάλιο λώρο κατά τη γέννηση του παιδιού προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για πιθανή μελλοντική ανάπλαση ιστών. Σήμερα, τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική δημιουργούν νέαδεδομένα στη θεραπεία των ορθοπαιδικών παθήσεων και των αθλητικών κακώσεων λόγω της αναγεννητικής τους ικανότητας. Η μέθοδος είναι ήδη αρκετά διαδεδομένη στο εξωτερικό με διάσημους αθλητές όπως τον μπασκετμπολίστα Κόμπι Μπράιαντ και τον τενίστα Ραφαέλ Ναδάλ να την επιλέγουν και να μειώνουν έτσι σημαντικά το χρόνο επιστροφής τους στην αγωνιστική δράση ύστερα από τραυματισμούς.

Η χρήση βλαστοκυττάρων στην ορθοπαιδική θεωρείται ακίνδυνη και δεν εμφανίζει επιπλοκές, γεγονός που οφείλεται στο ότι πρόκειται για αυτόλογο ιστό, δηλαδή κύτταρα που προέρχονται από τον ίδιο τον ασθενή.

Τι είναι τα βλαστοκύτταρα;

Τα βλαστοκύτταρα είναι βασικά αδιαφοροποίητα κύτταρα τα οποία έχουν την ικανότητα να διαφοροποιούνται σε κύτταρα διαφόρων ιστών του οργανισμού. Μπορούν δηλαδή όταν βρεθούν στο κατάλληλο περιβάλλον να διαφοροποιηθούν σε κύτταρα ιστών όπως της καρδιάς, του ήπατος, των οστών, των νεύρων, του χόνδρου, των τενόντων, των συνδέσμων και άλλων. Είναι η βάση από την οποία δημιουργούνται τα κύτταρα για κάθε όργανο του σώματός μας.

Ποια είναι τα είδη των βλαστοκυττάρων;

Υπάρχουν 2 μεγάλες κατηγορίες βλαστοκυττάρων: α) τα εμβρυικά και β) των ενηλίκων.

Η Ορθοπαιδική Χειρουργική έχει επικεντρώσει την προσοχή της στα ενήλικα βλαστικά-μεσεγχυματικά κύτταρα τα οποία βρίσκονται στο μυελό των οστών και το λιπώδη ιστό ενός πλήρως ανεπτυγμένου οργανισμού. Τα ενήλικα βλαστοκύτταρα μπορούν όταν βρεθούν στο κατάλληλο περιβάλλον να δημιουργήσουν συγκεκριμένους ιστούς όπως οστίτη ιστό, αρθρικό χόνδρο, μυϊκό ιστό και άλλους.

Σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται η θεραπεία με Βλαστοκύτταρα στην Ορθοπαιδική;

Τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε παθήσεις στις οποίες υπαρχει καταστροφή της δομής του ιστού, σε μια προσπάθεια αναγέννησης του υγιούς ιστού και αναπλήρωσης του κατεστραμμένου τμήματός του.

Συγκεκριμένα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θεραπεία στις παρακατω περιπτώσεις:

• Ρήξη χόνδρου και χόνδρινες βλάβες
• Τενοντίτιδες και τενοντοπάθειες
• Μερική ρήξη τενόντων στον ώμο
• Αρχόμενη ή και προχωρημένη αρθρίτιδα όλων των αρθρώσεων
• Ρήξη και θλάση μυών
• Μερική ρήξη προσθίου και οπίσθιου χιαστού συνδέσμου στο γόνατο
• Μερική ρήξη μηνίσκου
• Άσηπτη νέκρωση μηριαίας κεφαλής στο ισχίο σε αρχικά στάδια
• Αρθριτικές αλλοιώσεις σπονδυλικής στήλης
• Μερική ρήξη αχιλλείου ή άλλων τενόντων

Ποια τα βασικά πλεονεκτήματα από τη θεραπεία με βλαστοκύτταρα;

• Ασφαλής και ανώδυνη μέθοδος (αφού πρόκειται για βιολογικό υλικό που προέρχεται από τον ίδιο τον ασθενή)
• Μεγαλύτερη ταχύτητα ανακατασκευής του τραυματισμένου ιστού
• Ταχύτερη αποκατάσταση της κινητικότητας
• Ταχύτερη επάνοδος στην καθημερινότητα και την άθληση, χωρίς τη δημιουργία ουλών και σημαδιών
• Σημαντική ελάττωση του πόνου
• Σε αρκετές περιπτώσεις, συμβάλλει στο να αποφευχθεί να υποβληθεί ο ασθενής σε ένα χειρουργείο

Ποια η διαδικασια θεραπείας με βλαστοκύτταρα;

Τα βλαστοκύτταρα λαμβάνονται από το λίπος ή το μυελό των οστών. Πρόκειται για δύο μεθόδους λήψης εξίσου αποτελεσματικές.

Η διαδικασία λήψης βλαστοκυττάρων γίνεται στο νοσοκομείο υπό άσηπτες συνθήκες και είναι σχετικά απλή. Εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ελλάδα αναλαμβάνουν στη συνέχεια την καλλιέργεια και τη διαφοροποίησή τους.

Από λιπώδη ιστό

Εφαρμόζεται τοπική αναισθησία και μέσω τομής λίγων χιλιοστών λαμβάνεται μικρή ποσότητα λιπώδους ιστού, συνήθως από την κοιλιά του ασθενούς, αλλά και από την περιοχή κοντά στον πάσχοντα ιστό όταν συνδυάζεται με χειρουργική επέμβαση (π.χ. αρθροσκόπηση).

Ο ιστός αυτός αποστέλλεται στο εργαστήριο όπου ύστερα από ειδικές διαδικασίες απομονώνονται και καλλιεργούνται τα βλαστοκύτταρα. Τα καλλιεργημένα βλαστοκύτταρα ενεργοποιούνται προκειμένου να ξεκινήσει η διαφοροποίησή τους σε κύτταρα του ιστού που έχει υποστεί τη βλάβη. Τα κύτταρα αυτά στη συνέχεια εγχύονται στην πάσχουσα περιοχή από τον ορθοπαιδικό υπό άσηπτες συνθήκες.

Από μυελό των οστών

Από το λαγόνιο οστό στη λεκάνη αναρροφάται μικρή ποσότητα μυελού των οστών η οποία στη συνέχεια φυγοκεντρείται για να ξεχωρίσουν τα βλαστοκύτταρα από τα υπόλοιπα στοιχεία. Επειδή το τελικό συμπυκνωμένο διάλυμα περιέχει τεράστιο αριθμό βλαστοκυττάρων και αυξητικών παραγόντων, δεν απαιτείται η καλλιέργειά τους. Η διαδικασία έτσι απλοποιείται και μπορεί να γίνει κατευθείαν έγχυση στην πάσχουσα περιοχή.

Η θεραπεία με βλαστοκύτταρα στην Ορθοπαιδική εφαρμόζεται από έμπειρους και εξειδικευμένους ιατρούς σύμφωνα με ειδικά ιατρικά πρωτόκολλα λήψης, προετοιμασίας και εφαρμογής τους.

Συνήθως, η θεραπεία ολοκληρώνεται με εξατομικευμένα φυσιοθεραπευτικά προγράμματα για ακόμα καλύτερα αποτελέσματα.

Γιατί ο λιπώδης ιστός είναι πηγή βλαστοκυττάρων;

Ο λιπώδης ιστός περιέχει, εκτός από λιποκύτταρα, ένα δίκτυο μικρών αγγείων και στρωματικών κυττάρων. Ανάμεσά τους βρίσκονται τα μεσεγχυματικά κύτταρα που αξιοποιεί η χρήση των βλαστοκυττάρων στην ορθοπαιδική. Σε σχέση με τον μυελό των οστών, το λίπος έχει δύο πρακτικά πλεονεκτήματα: λαμβάνεται πιο εύκολα, με μικρή ενόχληση, και σύμφωνα με τη βιβλιογραφία περιέχει συνήθως μεγαλύτερο αριθμό τέτοιων κυττάρων ανά γραμμάριο ιστού.

Είναι χρήσιμο να γνωρίζετε ότι το σκεύασμα που εγχέεται δεν αποτελείται αποκλειστικά από «καθαρά» βλαστοκύτταρα. Περιέχει ένα μείγμα κυττάρων και μικρών τεμαχίων ιστού, γι’ αυτό στη διεθνή βιβλιογραφία χρησιμοποιούνται συχνά πιο ακριβείς όροι, όπως μεσεγχυματικά στρωματικά κύτταρα. Σήμερα θεωρείται ότι η δράση τους στηρίζεται κυρίως στα σήματα που εκκρίνουν, τα οποία μειώνουν τη φλεγμονή και ευνοούν ένα πιο υγιές περιβάλλον μέσα στην άρθρωση, και λιγότερο στο να μετατρέπονται τα ίδια σε νέο χόνδρο.

Πώς γίνεται η θεραπεία με βλαστοκύτταρα από λιπώδη ιστό;

Η διαδικασία έχει δύο σκέλη, τη λήψη του λίπους και την έγχυση στο σημείο της βλάβης, και πραγματοποιείται χωρίς διανυκτέρευση. Τα βασικά βήματα είναι τα εξής:

1. Αξιολόγηση: κλινική εξέταση, πρόσφατη ακτινογραφία και συχνά μαγνητική τομογραφία, ώστε να εκτιμηθεί το στάδιο της βλάβης και να αποκλειστούν προβλήματα που χρειάζονται άλλη αντιμετώπιση.
2. Προετοιμασία: γενικές εξετάσεις αίματος, έλεγχος των φαρμάκων και οδηγίες για τη διακοπή των αντιφλεγμονωδών πριν από τη θεραπεία.
3. Λήψη λίπους: μετά από τοπική αναισθησία, μέσα από μια πολύ μικρή οπή αναρροφάται μικρή ποσότητα λίπους με λεπτή κάνουλα, συνήθως από την κοιλιά ή τον έξω μηρό.
4. Επεξεργασία: ο ιστός καθαρίζεται και επεξεργάζεται σε αποστειρωμένες συνθήκες. Ανάλογα με τη μέθοδο, αυτό γίνεται στην ίδια συνεδρία με ειδικό κλειστό σύστημα ή σε εξειδικευμένο εργαστήριο.
5. Έγχυση: το τελικό σκεύασμα εγχέεται στην άρθρωση ή στην περιοχή της βλάβης. Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται κατά τη διάρκεια αρθροσκόπησης, ως συμπλήρωμα της χειρουργικής αποκατάστασης.
6. Έξοδος: ο ασθενής φεύγει την ίδια ημέρα, με επίδεσμο ή ειδική ελαστική ζώνη στο σημείο λήψης και γραπτές οδηγίες.

Τι να περιμένετε στο σημείο λήψης

Τις πρώτες ημέρες είναι συνηθισμένα το ήπιο πρήξιμο, η ευαισθησία και οι μελανιές στο σημείο της λήψης, που υποχωρούν σταδιακά μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες. Η ελαστική ζώνη βοηθά στη μείωση του οιδήματος. Η οπή είναι πολύ μικρή και συνήθως επουλώνεται με ελάχιστο σημάδι. Η ποσότητα λίπους που αφαιρείται είναι μικρή και δεν έχει αισθητικό αποτέλεσμα.

Ενδείξεις και όρια τεκμηρίωσης των βλαστοκυττάρων

Η έρευνα για τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική προχωρά γρήγορα, όμως η τεκμηρίωση δεν είναι ίδια για όλες τις παθήσεις. Πολλές μελέτες είναι μικρές, με διαφορετικές μεθόδους παρασκευής και σύντομη παρακολούθηση. Οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες αναγνωρίζουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αλλά τονίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες υψηλής ποιότητας. Ο πίνακας δίνει μια ενδεικτική εικόνα.

Στην πράξη, η συχνότερη αιτία που ένας ασθενής ρωτά για βλαστοκύτταρα είναι η αρθρίτιδα γόνατος ή μια ρήξη χόνδρου γόνατος σε σχετικά νέο και δραστήριο άτομο. Λιγότερο συχνά συζητούνται σε αρθρίτιδα ισχίου ή σε χόνδρινες βλάβες ποδοκνημικής, όπου η θεραπεία συχνά συνδυάζεται με αρθροσκοπική αντιμετώπιση.

Ποιοι είναι κατάλληλοι για θεραπεία με βλαστοκύτταρα;

Πιθανοί καλοί υποψήφιοι

• Ασθενείς με πρώιμη έως μέτρια φθορά χόνδρου, όπου ο αρθρικός χώρος διατηρείται σε σημαντικό βαθμό.
• Άτομα με πόνο που επιμένει παρά τη φυσικοθεραπεία, την απώλεια βάρους και τις απλούστερες ενέσεις.
• Νεότεροι και δραστήριοι ασθενείς που δεν είναι ακόμη υποψήφιοι για αρθροπλαστική.
• Ασθενείς με σταθερή άρθρωση και φυσιολογικό άξονα του σκέλους ή με ήπια απόκλιση.
• Όσοι έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες και είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν πρόγραμμα αποκατάστασης.

Πότε η θεραπεία δεν είναι η σωστή επιλογή

• Προχωρημένη αρθρίτιδα, με εξάλειψη του αρθρικού διαστήματος και παραμόρφωση της άρθρωσης.
• Μηχανικά προβλήματα, όπως ελεύθερο τμήμα μηνίσκου που «κλειδώνει» το γόνατο ή αστάθεια από ρήξη συνδέσμου, που χρειάζονται χειρουργική διόρθωση.
• Ενεργή λοίμωξη, κακοήθεια ή σοβαρά αιματολογικά νοσήματα.
• Σημαντική παχυσαρκία, όπου το μηχανικό φορτίο περιορίζει το πιθανό όφελος.

Όταν η φθορά είναι προχωρημένη, μια βιολογική ένεση δεν μπορεί να αντιστρέψει τη μηχανική καταστροφή της άρθρωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αρθροπλαστική γόνατος προσφέρει συνήθως πιο προβλέψιμο αποτέλεσμα, και η ειλικρινής ενημέρωση γι’ αυτό είναι μέρος της σωστής ιατρικής συμβουλής.

Αποκατάσταση μετά τη θεραπεία με βλαστοκύτταρα

Η αποκατάσταση μετά από ένεση βλαστοκυττάρων είναι συνήθως ήπια, αλλά απαιτεί υπομονή, γιατί η βιολογική απόκριση εξελίσσεται σε μήνες. Αν η θεραπεία έγινε μαζί με αρθροσκόπηση γόνατος, το πρόγραμμα καθορίζεται κυρίως από την επέμβαση. Ο πίνακας περιγράφει ένα ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα μετά από μεμονωμένη ενδαρθρική έγχυση.

Κατά τις πρώτες εβδομάδες αποφεύγονται τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, εκτός αν ο γιατρός ορίσει διαφορετικά, καθώς και το τρέξιμο, τα άλματα και οι βαθιές καθίσεις. Η επιστροφή σε αθλήματα με κρούσεις γίνεται σταδιακά και εξατομικευμένα.

Βλαστοκύτταρα ή PRP: ποια είναι η διαφορά;

Οι δύο θεραπείες ανήκουν στις βιολογικές μεθόδους, αλλά διαφέρουν στην προέλευση, στη διαδικασία και στις ενδείξεις. Η θεραπεία PRP χρησιμοποιεί αιμοπετάλια από απλή αιμοληψία και είναι πιο μελετημένη, ενώ τα βλαστοκύτταρα απαιτούν λήψη ιστού και επιφυλάσσονται συνήθως για πιο επιλεγμένες περιπτώσεις.

Για μια πιο πρακτική σύγκριση με παραδείγματα, διαβάστε το άρθρο PRP ή βλαστοκύτταρα: ποια θεραπεία είναι κατάλληλη για εσάς. Το ευρύτερο φάσμα επιλογών, από τις ενέσεις μέχρι το χειρουργείο, περιγράφεται στο άρθρο για τις πιο σύγχρονες θεραπείες για την αρθρίτιδα.

Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε πριν από τη θεραπεία

Οι βιολογικές θεραπείες προβάλλονται συχνά ως λύση για κάθε πρόβλημα, γεγονός που δημιουργεί υπερβολικές προσδοκίες. Μια ενημερωμένη απόφαση στηρίζεται σε σαφείς απαντήσεις για τη δική σας περίπτωση. Πριν προχωρήσετε, αξίζει να συζητήσετε με τον ορθοπαιδικό σας τα εξής:

• Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η βλάβη μου και τι δείχνουν οι μελέτες για αυτό το στάδιο;
• Υπάρχουν απλούστερες θεραπείες που δεν έχω δοκιμάσει ακόμη σωστά;
• Υπάρχει μηχανικό πρόβλημα στην άρθρωση που χρειάζεται πρώτα διόρθωση;
• Ποιο είναι ένα ρεαλιστικό αποτέλεσμα για μένα και πώς θα αξιολογηθεί;
• Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα αν η θεραπεία δεν αποδώσει;

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό για βιολογική θεραπεία

• Έχετε διάγνωση φθοράς χόνδρου ή πρώιμης αρθρίτιδας και ο πόνος περιορίζει την καθημερινότητά σας.
• Η φυσικοθεραπεία και οι απλές ενέσεις δεν έδωσαν διαρκή ανακούφιση.
• Είστε δραστήριο άτομο και θέλετε να διερευνήσετε επιλογές πριν από μια αρθροπλαστική.
• Το γόνατο πρήζεται συχνά ή πονά μετά από άσκηση.
• Σας έχουν προτείνει θεραπεία με βλαστοκύτταρα και θέλετε μια δεύτερη, τεκμηριωμένη γνώμη.

Ο ορθοπαιδικός χειρουργός Αναστάσιος Δεληγεώργης και οι βιολογικές θεραπείες

Η απόφαση για βλαστοκύτταρα έχει νόημα μόνο όταν ο γιατρός μπορεί να προτείνει με την ίδια άνεση και τις υπόλοιπες επιλογές. Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης έχει εξειδικευθεί σε προηγμένες αρθροσκοπικές τεχνικές σε κέντρα πιστοποιημένα από την ESSKA και την ISAKOS, είναι πιστοποιημένος στο ρομποτικό σύστημα MAKO για αρθροπλαστικές γόνατος και ισχίου και εφαρμόζει βιολογικές θεραπείες, όπως το PRP και τα βλαστοκύτταρα από λιπώδη ιστό. Ως Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ και μέλος της ESSKA, εξηγεί σε κάθε ασθενή πού βρίσκεται η τεκμηρίωση για τη δική του περίπτωση. Δείτε αναλυτικά το βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.

Συχνές ερωτήσεις για τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική

Αν σκέφτεστε τη θεραπεία με βλαστοκύτταρα, μια προσεκτική αξιολόγηση θα δείξει αν είναι η κατάλληλη επιλογή για εσάς ή αν μια άλλη λύση ταιριάζει καλύτερα. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο στο Μαρούσι ή στους Αμπελόκηπους ή να κλείσετε ραντεβού online.