Ημιολική αρθροπλαστική ισχίου με μια ματιά
- Η ημιολική αρθροπλαστική ισχίου αντικαθιστά μόνο την κεφαλή του μηριαίου οστού και εφαρμόζεται κυρίως σε ηλικιωμένους με παρεκτοπισμένο κάταγμα αυχένα μηριαίου.
- Η κοτύλη της λεκάνης διατηρείται, γι’ αυτό η επέμβαση είναι συνήθως συντομότερη και λιγότερο επιβαρυντική από την ολική αρθροπλαστική.
- Το χειρουργείο γίνεται ιδανικά μέσα σε 24 έως 48 ώρες από το κάταγμα, αφού σταθεροποιηθεί η γενική κατάσταση του ασθενούς.
- Ο ασθενής σηκώνεται με βοήθεια συνήθως την ίδια ή την επόμενη ημέρα και στις περισσότερες περιπτώσεις επιτρέπεται πλήρης φόρτιση του ποδιού.
- Η αποκατάσταση διαρκεί ενδεικτικά 2 έως 3 μήνες και εξαρτάται πολύ από τη λειτουργικότητα που είχε ο ασθενής πριν από την πτώση.
- Η αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης και η πρόληψη νέων πτώσεων είναι μέρος της θεραπείας, όχι προαιρετική προσθήκη.
Τι είναι η ημιολική αρθροπλαστική του ισχίου;
Η Ημιολική Αρθροπλαστική του Ισχίου είναι επέμβαση αντικατάστασης μόνο της σπασμένης κεφαλής (σφαίρας) του μηριαίου οστού από τεχνητή πρόθεση. Πραγματοποιείται συνήθως σε ασθενείς άνω των 70 ετών που έχουν υποστεί υποκεφαλικό κάταγμα του μηριαίου κατά το οποίο καταστρέφεται η αιμάτωση της κεφαλής. Μετά την επέμβαση, ο ασθενής σηκώνεται συνήθως από την ίδια ή την επόμενη ημέρα, ενώ η διάρκεια της νοσηλείας εξαρτάται από τη γενική του κατάσταση.
Πότε χρειάζεται ημιολική αρθροπλαστική ισχίου;
Η ημιολική αρθροπλαστική ισχίου είναι η πιο συχνή χειρουργική λύση για το παρεκτοπισμένο κάταγμα του αυχένα του μηριαίου σε ανθρώπους μεγάλης ηλικίας. Δεν πρόκειται για προγραμματισμένη επέμβαση, όπως συμβαίνει με την αρθροπλαστική για φθορά, αλλά για επείγουσα αντιμετώπιση ενός τραυματισμού που, χωρίς χειρουργείο, καθηλώνει τον ασθενή στο κρεβάτι. Στόχος είναι ο ηλικιωμένος να σηκωθεί όσο γίνεται γρηγορότερα, να περπατήσει χωρίς πόνο και να επιστρέψει στο περιβάλλον του.
Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στην ακτινογραφία. Ο ορθοπαιδικός συνεκτιμά τη μορφή του κατάγματος, την ηλικία, τη βιολογική κατάσταση, το πόσο κινητικός ήταν ο ασθενής πριν από την πτώση και τη νοητική του λειτουργία. Ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων καθορίζει αν θα γίνει ημιολική, ολική αρθροπλαστική ή οστεοσύνθεση με βίδες.
Το κάταγμα αυχένα μηριαίου στους ηλικιωμένους
Ο αυχένας του μηριαίου είναι το στενό τμήμα του οστού που ενώνει την κεφαλή (τη «μπάλα» της άρθρωσης) με τον κορμό του μηριαίου. Στους ηλικιωμένους, και ιδιαίτερα στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, το οστό σε αυτό το σημείο γίνεται λεπτότερο και πιο εύθραυστο λόγω οστεοπόρωσης. Έτσι, μια απλή πτώση από το ύψος του σώματος, για παράδειγμα ένα γλίστρημα στο μπάνιο, αρκεί για να σπάσει.
Πώς καταλαβαίνετε ότι μπορεί να υπάρχει κάταγμα
- Έντονος πόνος στη βουβωνική ή στην έξω πλευρά του ισχίου μετά από πτώση.
- Αδυναμία να σταθεί ή να πατήσει στο πόδι, ή πόνος που χειροτερεύει δραματικά με κάθε προσπάθεια.
- Το πόδι φαίνεται πιο κοντό και γυρισμένο προς τα έξω, με τα δάχτυλα να «κοιτούν» στο πλάι.
- Σε μη παρεκτοπισμένα κατάγματα ο ασθενής μπορεί να περπατά με πόνο για λίγες ημέρες, γεγονός που οδηγεί συχνά σε καθυστερημένη διάγνωση.
Το τελευταίο σημείο έχει μεγάλη σημασία: ένας ηλικιωμένος που «απλώς χτύπησε» και παραπονιέται για πόνο στο ισχίο πρέπει να ελεγχθεί με ακτινογραφία, ακόμη κι αν περπατά. Όταν η απλή ακτινογραφία δεν δείχνει καθαρά το κάταγμα αλλά η κλινική υποψία παραμένει, η μαγνητική τομογραφία ή η αξονική τομογραφία δίνουν την απάντηση. Για τις υπόλοιπες αιτίες που προκαλούν πόνο στο ισχίο, η διαφορική διάγνωση αναλύεται σε ξεχωριστή σελίδα.
Γιατί η αιμάτωση της κεφαλής καθορίζει τη θεραπεία
Η κεφαλή του μηριαίου τρέφεται από μικρά αγγεία που περνούν κατά μήκος του αυχένα. Όταν το κάταγμα είναι κοντά στην κεφαλή (υποκεφαλικό) και τα κομμάτια έχουν μετακινηθεί, τα αγγεία αυτά συνήθως τραυματίζονται. Αν επιχειρηθεί να «κολλήσει» το κάταγμα με βίδες, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος να μην πωρωθεί ή η κεφαλή να νεκρωθεί αργότερα (άσηπτη νέκρωση), οπότε θα χρειαστεί δεύτερο χειρουργείο. Γι’ αυτό, στους ηλικιωμένους με παρεκτοπισμένο ενδοαρθρικό κάταγμα, η αντικατάσταση της κεφαλής είναι η πιο ασφαλής επιλογή.
| Τύπος κατάγματος | Τι σημαίνει | Συνήθης αντιμετώπιση σε ηλικιωμένο |
|---|---|---|
| Ενσφηνωμένο ή μη παρεκτοπισμένο κάταγμα αυχένα | Τα κομμάτια παραμένουν στη θέση τους, η αιμάτωση συχνά διατηρείται | Οστεοσύνθεση με βίδες ή, σε επιλεγμένους ασθενείς, αρθροπλαστική |
| Παρεκτοπισμένο κάταγμα αυχένα (ενδοαρθρικό) | Τα κομμάτια έχουν μετακινηθεί, η αιμάτωση της κεφαλής κινδυνεύει | Ημιολική ή ολική αρθροπλαστική ισχίου |
| Διατροχαντήριο κάταγμα (εξωαρθρικό) | Το κάταγμα είναι χαμηλότερα, έξω από την άρθρωση, με καλή αιμάτωση | Οστεοσύνθεση με ενδομυελικό ήλο ή πλάκα, όχι αρθροπλαστική |
| Υποτροχαντήριο κάταγμα | Κάταγμα κάτω από τους τροχαντήρες, σε περιοχή με μεγάλες φορτίσεις | Οστεοσύνθεση, συνήθως με μακρύ ενδομυελικό ήλο |
Ημιολική ή ολική αρθροπλαστική ισχίου μετά από κάταγμα;
Στην ημιολική αρθροπλαστική αντικαθίσταται μόνο η κεφαλή του μηριαίου και η νέα μεταλλική κεφαλή αρθρώνεται με τον φυσικό χόνδρο της κοτύλης. Στην ολική αρθροπλαστική ισχίου αντικαθίσταται και η κοτύλη, δηλαδή ολόκληρη η άρθρωση. Καμία από τις δύο δεν είναι «καλύτερη» γενικά: η καθεμιά ταιριάζει σε διαφορετικό προφίλ ασθενούς.
| Κριτήριο | Ημιολική αρθροπλαστική | Ολική αρθροπλαστική |
|---|---|---|
| Τυπικός ασθενής | Μεγάλη ηλικία, περιορισμένη κινητικότητα πριν την πτώση, βοήθημα βάδισης | Ανεξάρτητος, δραστήριος ηλικιωμένος που περπατούσε έξω από το σπίτι χωρίς βοήθεια |
| Νοητική κατάσταση | Προτιμάται σε άνοια ή σοβαρή γνωσιακή διαταραχή | Προτιμάται όταν ο ασθενής είναι πλήρως προσανατολισμένος |
| Προϋπάρχουσα αρθρίτιδα ισχίου | Δεν ενδείκνυται αν η κοτύλη είναι φθαρμένη | Ενδείκνυται, γιατί λύνει ταυτόχρονα κάταγμα και φθορά |
| Διάρκεια και επιβάρυνση επέμβασης | Συντομότερη, λιγότερη απώλεια αίματος | Ελαφρώς μεγαλύτερη διάρκεια και επιβάρυνση |
| Κίνδυνος εξαρθρήματος | Γενικά χαμηλότερος | Ελαφρώς υψηλότερος, ανάλογα με την τεχνική |
| Μακροχρόνια λειτουργία | Επαρκής για τις ανάγκες λιγότερο δραστήριων ασθενών | Συνήθως καλύτερη λειτουργία και λιγότερος πόνος σε δραστήριους ασθενείς |
| Φθορά κοτύλης με τα χρόνια | Πιθανή σε όσους ζουν πολλά χρόνια και είναι δραστήριοι | Δεν υπάρχει, αφού η κοτύλη έχει αντικατασταθεί |
Η διεθνής πρακτική κινείται προς την ολική αρθροπλαστική για ηλικιωμένους που ήταν ανεξάρτητοι και δραστήριοι πριν από το κάταγμα, και προς την ημιολική για ασθενείς πιο εύθραυστους ή με περιορισμένες λειτουργικές απαιτήσεις. Σε προγραμματισμένες περιπτώσεις φθοράς, εργαλεία όπως η ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου προσφέρουν εξαιρετική ακρίβεια· στο επείγον κάταγμα, όμως, προτεραιότητα έχει η ταχύτητα και η ασφάλεια της επέμβασης.
Επείγουσα αντιμετώπιση: τι γίνεται από την πτώση μέχρι το χειρουργείο
Το κάταγμα ισχίου στον ηλικιωμένο αντιμετωπίζεται ως επείγον πρόβλημα υγείας και όχι απλώς ως ορθοπαιδικός τραυματισμός. Κάθε ημέρα στο κρεβάτι αυξάνει τον κίνδυνο για πνευμονία, θρομβώσεις, κατακλίσεις, μυϊκή ατροφία και σύγχυση. Γι’ αυτό οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν το χειρουργείο να γίνεται την ίδια ή την επόμενη ημέρα από την εισαγωγή, εφόσον ο ασθενής είναι σε κατάσταση να χειρουργηθεί με ασφάλεια.
- Μεταφορά και ακινητοποίηση: μην προσπαθήσετε να σηκώσετε τον ασθενή με το ζόρι ή να τον βάλετε να περπατήσει. Καλέστε το ΕΚΑΒ, κρατήστε τον ζεστό και ξαπλωμένο στη θέση που πονά λιγότερο.
- Διάγνωση στα επείγοντα: κλινική εξέταση, ακτινογραφίες λεκάνης και ισχίου, και όπου χρειάζεται επιπλέον απεικόνιση.
- Έλεγχος του πόνου: δίνονται αναλγητικά και συχνά γίνεται αποκλεισμός νεύρου στην περιοχή της βουβωνικής, που μειώνει σημαντικά τον πόνο και την ανάγκη για ισχυρά οπιοειδή.
- Προεγχειρητικός έλεγχος: αιματολογικές εξετάσεις, καρδιογράφημα, ακτινογραφία θώρακα και εκτίμηση από αναισθησιολόγο και, όπου χρειάζεται, καρδιολόγο ή παθολόγο.
- Ρύθμιση φαρμάκων: αν ο ασθενής παίρνει αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά, ορίζεται πώς και πότε θα διακοπούν ή θα αναστραφούν ώστε να μην καθυστερήσει άσκοπα το χειρουργείο.
- Ενυδάτωση και διόρθωση διαταραχών: αφυδάτωση, αναιμία ή διαταραχές ηλεκτρολυτών διορθώνονται πριν την επέμβαση.
Η καθυστέρηση του χειρουργείου δικαιολογείται μόνο όταν υπάρχει πρόβλημα υγείας που μπορεί να διορθωθεί γρήγορα και του οποίου η διόρθωση κάνει την επέμβαση ασφαλέστερη. Η αναμονή «για να δούμε πώς θα πάει» δεν ωφελεί τον ηλικιωμένο ασθενή.
Πώς γίνεται η ημιολική αρθροπλαστική ισχίου
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με ραχιαία (περιοχική) αναισθησία, συχνά σε συνδυασμό με ελαφριά καταστολή, ώστε ο ηλικιωμένος να αποφύγει τη γενική αναισθησία όπου αυτό είναι εφικτό. Η επιλογή γίνεται από τον αναισθησιολόγο με βάση το ιατρικό ιστορικό. Χορηγείται προφυλακτική αντιβίωση και ξεκινά θρομβοπροφύλαξη.
Τα βήματα της επέμβασης
- Ο ασθενής τοποθετείται συνήθως στο πλάι και γίνεται τομή στην έξω ή πίσω πλευρά του ισχίου.
- Ο χειρουργός προσεγγίζει την άρθρωση με όσο το δυνατόν λιγότερο τραυματισμό των μυών.
- Αφαιρείται η σπασμένη κεφαλή και μετριέται, ώστε η πρόθεση να έχει ακριβώς το σωστό μέγεθος για την κοτύλη του ασθενούς.
- Προετοιμάζεται ο αυλός του μηριαίου και τοποθετείται το στέλεχος της πρόθεσης, στους περισσότερους ηλικιωμένους με οστικό τσιμέντο για άμεση σταθερότητα.
- Προσαρμόζεται η νέα κεφαλή (μονοπολική ή διπολική), ελέγχεται η σταθερότητα και το μήκος του ποδιού και συρράπτονται οι ιστοί.
Το τσιμεντωμένο στέλεχος προτιμάται συνήθως στο οστεοπορωτικό οστό, γιατί σταθεροποιείται αμέσως και επιτρέπει πλήρη φόρτιση από την πρώτη ημέρα. Η διάρκεια της επέμβασης είναι ενδεικτικά περίπου μία ώρα, ανάλογα με τη δυσκολία του περιστατικού.
Κινητοποίηση από την επόμενη ημέρα: γιατί μετράει τόσο
Η γρήγορη έγερση είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας για την καλή πορεία μετά την ημιολική αρθροπλαστική. Με την καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή, ο ασθενής κάθεται στο κρεβάτι, μεταφέρεται στην καρέκλα και κάνει τα πρώτα βήματα με περπατούρα συνήθως την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Πολλές από τις αρχές που εφαρμόζονται στα πρωτόκολλα Fast Track, όπως η πολυπαραγοντική αναλγησία και η άμεση κινητοποίηση, ωφελούν και τον ηλικιωμένο με κάταγμα.
- Η έγερση βελτιώνει την αναπνοή και μειώνει τον κίνδυνο πνευμονίας.
- Η κίνηση των μυών της γάμπας μειώνει τον κίνδυνο θρόμβωσης.
- Η αλλαγή θέσης προστατεύει το δέρμα από κατακλίσεις.
- Η επαφή με το περιβάλλον και ο φυσικός ρυθμός ημέρας και νύχτας βοηθούν στην πρόληψη της μετεγχειρητικής σύγχυσης (παραλήρημα).
- Ο ασθενής διατηρεί μυϊκή δύναμη που χάνεται πολύ γρήγορα στην τρίτη ηλικία.
Η διάρκεια παραμονής στο νοσοκομείο δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από τη γενική υγεία, την ταχύτητα με την οποία ο ασθενής ανακτά την ικανότητα μετακίνησης και από το αν στο σπίτι υπάρχει κατάλληλη υποστήριξη ή χρειάζεται μεταφορά σε κέντρο αποκατάστασης.
Αποκατάσταση μετά την ημιολική αρθροπλαστική ισχίου
Ο ρεαλιστικός στόχος είναι ο ασθενής να επανέλθει όσο το δυνατόν πιο κοντά στο επίπεδο λειτουργικότητας που είχε πριν από την πτώση. Ένας ηλικιωμένος που περπατούσε με μπαστούνι πριν το κάταγμα σπάνια θα περπατήσει χωρίς βοήθημα μετά. Αντίστοιχα, κάποιος που ήταν αυτόνομος έχει καλές πιθανότητες να ξαναγίνει αυτόνομος, αν η αποκατάσταση γίνει συστηματικά.
| Χρονικό διάστημα | Τι περιλαμβάνει συνήθως | Στόχος |
|---|---|---|
| Ημέρα 0 έως 1 | Έλεγχος πόνου, ασκήσεις στο κρεβάτι, έγερση στην καρέκλα, πρώτα βήματα με περπατούρα | Ασφαλής μεταφορά από κρεβάτι σε καρέκλα |
| Ημέρες 2 έως 5 | Βάδιση στο δωμάτιο και στον διάδρομο, εκπαίδευση σε τουαλέτα και ντύσιμο | Μετακίνηση με περπατούρα και ελάχιστη βοήθεια |
| Εβδομάδες 2 έως 6 | Φυσικοθεραπεία στο σπίτι ή σε κέντρο αποκατάστασης, ασκήσεις ενδυνάμωσης γλουτιαίων και τετρακεφάλου | Αύξηση απόστασης βάδισης, ασφάλεια στις καθημερινές δραστηριότητες |
| Εβδομάδες 6 έως 12 | Ασκήσεις ισορροπίας, σταδιακή μετάβαση σε μπαστούνι όπου είναι εφικτό | Επιστροφή στο προηγούμενο επίπεδο λειτουργικότητας |
| Μετά τους 3 μήνες | Συνέχιση άσκησης για δύναμη και ισορροπία, προγράμματα πρόληψης πτώσεων | Διατήρηση αποτελέσματος, πρόληψη νέου κατάγματος |
Προφυλάξεις για το εξάρθρημα
Οι οδηγίες εξαρτώνται από την προσπέλαση που χρησιμοποιήθηκε και θα σας εξηγηθούν πριν το εξιτήριο. Γενικά συστήνεται τις πρώτες εβδομάδες να αποφεύγεται το πολύ βαθύ λύγισμα του ισχίου (π.χ. χαμηλές καρέκλες και καναπέδες), το σταύρωμα των ποδιών και η απότομη στροφή του ποδιού προς τα μέσα. Ένα υπερυψωμένο κάθισμα τουαλέτας και ένα μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατα στον ύπνο βοηθούν πρακτικά.
Το περπάτημα, σταδιακά και με ασφάλεια, είναι η πιο αποτελεσματική «άσκηση» στους πρώτους μήνες. Για το πώς το καθημερινό περπάτημα επηρεάζει τη συνολική υγεία στην τρίτη ηλικία υπάρχει ξεχωριστό άρθρο, ενώ πρακτικές συμβουλές για την καθημερινότητα με τεχνητό ισχίο θα βρείτε στο άρθρο για τη ζωή μετά την αρθροπλαστική ισχίου.
Πιθανές επιπλοκές και πώς προλαμβάνονται
Οι ασθενείς με κάταγμα ισχίου είναι συχνά ηλικιωμένοι με άλλα προβλήματα υγείας, γι’ αυτό ο κίνδυνος επιπλοκών είναι μεγαλύτερος από ό,τι σε μια προγραμματισμένη αρθροπλαστική. Οι περισσότερες επιπλοκές όμως προλαμβάνονται ή αντιμετωπίζονται έγκαιρα με σωστή οργάνωση.
- Μετεγχειρητική σύγχυση (παραλήρημα): συχνή στους ηλικιωμένους. Βοηθούν η καλή αναλγησία, η ενυδάτωση, τα γυαλιά και τα ακουστικά βαρηκοΐας, ένα ρολόι στο δωμάτιο και η παρουσία οικείων προσώπων.
- Θρομβοεμβολή: προλαμβάνεται με αντιπηκτική αγωγή για όσο διάστημα ορίσει ο γιατρός, κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης όπου ενδείκνυνται και κινητοποίηση.
- Λοίμωξη: η προφυλακτική αντιβίωση και η φροντίδα του τραύματος μειώνουν τον κίνδυνο. Ερυθρότητα, εκροή ή πυρετός χρειάζονται άμεση εκτίμηση.
- Εξάρθρημα της πρόθεσης: σπάνιο, σχετίζεται κυρίως με λάθος κινήσεις τις πρώτες εβδομάδες ή με πτώση.
- Περιπροθετικό κάταγμα: κάταγμα γύρω από την πρόθεση μετά από νέα πτώση, γι’ αυτό η πρόληψη πτώσεων είναι κρίσιμη.
- Κατακλίσεις και πνευμονία: προλαμβάνονται κυρίως με έγερση, συχνές αλλαγές θέσης και ασκήσεις αναπνοής.
- Διαφορά μήκους ποδιών: συνήθως μικρή· όταν ενοχλεί, διορθώνεται με υπόθεμα στο παπούτσι.
Οστεοπόρωση: το κάταγμα ισχίου ως καμπανάκι
Ένα κάταγμα ισχίου από χαμηλής ενέργειας πτώση είναι σχεδόν πάντα ένδειξη οστεοπόρωσης, ακόμη κι αν δεν έχει γίνει ποτέ μέτρηση οστικής πυκνότητας. Όποιος έχει πάθει ένα οστεοπορωτικό κάταγμα έχει αυξημένο κίνδυνο για δεύτερο, είτε στο άλλο ισχίο είτε στη σπονδυλική στήλη ή τον καρπό. Η χειρουργική αποκατάσταση λύνει το συγκεκριμένο κάταγμα, όχι το πρόβλημα που το προκάλεσε.
- Συζητήστε με τον θεράποντα γιατρό την έναρξη αγωγής για την οστεοπόρωση. Σε πολλούς ασθενείς ξεκινά ήδη από το νοσοκομείο ή στους πρώτους μήνες.
- Ελέγξτε τα επίπεδα βιταμίνης D και την πρόσληψη ασβεστίου από τη διατροφή.
- Η μέτρηση οστικής πυκνότητας βοηθά στην παρακολούθηση της θεραπείας, αλλά η αγωγή συχνά δεν χρειάζεται να την περιμένει.
- Επαρκής πρωτεΐνη στη διατροφή υποστηρίζει την επούλωση και τη μυϊκή μάζα, που είναι εξίσου σημαντική με το ίδιο το οστό.
Πρόληψη πτώσεων στο σπίτι μετά το κάταγμα
Οι περισσότερες πτώσεις των ηλικιωμένων συμβαίνουν μέσα στο σπίτι, σε γνώριμους χώρους. Μικρές αλλαγές μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο νέου κατάγματος.
- Απομακρύνετε χαλάκια, καλώδια και μικροέπιπλα από τις διαδρομές που χρησιμοποιεί ο ασθενής.
- Τοποθετήστε χειρολαβές στο μπάνιο και αντιολισθητικό πατάκι στη ντουζιέρα· προτιμήστε κάθισμα ντους.
- Φροντίστε για καλό φωτισμό, ιδίως φωτάκι νυκτός στη διαδρομή από το κρεβάτι προς την τουαλέτα.
- Προτιμήστε κλειστά παπούτσια με αντιολισθητική σόλα αντί για παντόφλες χωρίς πίσω μέρος.
- Ζητήστε από τον γιατρό επανέλεγχο των φαρμάκων: υπνωτικά, ηρεμιστικά και ορισμένα αντιυπερτασικά προκαλούν ζάλη και αστάθεια.
- Ελέγξτε την όραση και αλλάξτε γυαλιά αν χρειάζεται.
- Συνεχίστε ασκήσεις ισορροπίας και ενδυνάμωσης και μετά το τέλος της φυσικοθεραπείας.
Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάρρωση
Η οικογένεια δεν είναι απλώς συνοδός. Είναι συχνά ο καθοριστικός παράγοντας για το αν ο ηλικιωμένος θα επιστρέψει στο σπίτι του και θα παραμείνει αυτόνομος. Η ενεργή συμμετοχή ξεκινά από την πρώτη ημέρα στο νοσοκομείο.
- Πληροφορίες στην ιατρική ομάδα: πλήρης λίστα φαρμάκων, ιστορικό, πόσο κινητικός και πόσο προσανατολισμένος ήταν ο ασθενής πριν την πτώση.
- Παρουσία και προσανατολισμός: μια οικεία φωνή, φωτογραφίες, ημερολόγιο και ρολόι βοηθούν να μειωθεί η σύγχυση.
- Ενθάρρυνση, όχι υπερπροστασία: ο ασθενής πρέπει να κάνει μόνος του όσα μπορεί με ασφάλεια, ακόμη κι αν αργεί.
- Οργάνωση του σπιτιού: προετοιμασία χώρου, βοηθήματα και ρύθμιση για το ποιος θα βρίσκεται κοντά τις πρώτες εβδομάδες.
- Παρακολούθηση: προσοχή σε σημάδια όπως πυρετός, πρήξιμο στη γάμπα, δύσπνοια, απότομη αλλαγή συμπεριφοράς ή ξαφνικός πόνος στο ισχίο.
Συχνοί μύθοι για το κάταγμα ισχίου στην τρίτη ηλικία
- «Είναι πολύ μεγάλος για χειρουργείο.» Στις περισσότερες περιπτώσεις ισχύει το αντίθετο: η μη χειρουργική αντιμετώπιση σημαίνει παρατεταμένη κατάκλιση, με πολύ μεγαλύτερους κινδύνους.
- «Ας περιμένουμε λίγες μέρες να δυναμώσει.» Η αναμονή χωρίς ιατρικό λόγο επιβαρύνει, δεν δυναμώνει τον ασθενή.
- «Μετά το χειρουργείο πρέπει να μείνει ξαπλωμένος για να κολλήσει.» Με την αρθροπλαστική δεν υπάρχει κάτι να «κολλήσει»· η πρόθεση είναι σταθερή και η έγερση ξεκινά άμεσα.
- «Αφού χειρουργήθηκε, το θέμα έκλεισε.» Χωρίς θεραπεία της οστεοπόρωσης και πρόληψη πτώσεων, ο κίνδυνος νέου κατάγματος παραμένει υψηλός.
Πότε να απευθυνθείτε άμεσα σε ορθοπαιδικό
- Ηλικιωμένος που έπεσε και δεν μπορεί να σηκωθεί ή να πατήσει στο πόδι.
- Πόνος στη βουβωνική ή στο ισχίο που επιμένει μέρες μετά από πτώση, ακόμη κι αν ο ασθενής περπατά.
- Πόδι που φαίνεται κοντύτερο ή στραμμένο προς τα έξω.
- Μετά την επέμβαση: ξαφνικός έντονος πόνος, αίσθηση ότι «βγήκε» το ισχίο ή αδυναμία φόρτισης.
- Ερυθρότητα, θερμότητα, εκροή από το τραύμα ή πυρετός τις εβδομάδες μετά το χειρουργείο.
- Πρήξιμο και πόνος στη γάμπα ή αιφνίδια δύσπνοια, που χρειάζονται επείγουσα εκτίμηση.
Ο ορθοπαιδικός χειρουργός Αναστάσιος Δεληγεώργης
Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης είναι ορθοπαιδικός χειρουργός και αθλητίατρος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η εμπειρία του στην τραυματολογία διαμορφώθηκε στο ΚΑΤ, όπου εκπαιδεύτηκε και εργάστηκε ως Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής, καθώς και στο 401 ΓΣΝΑ και σε νοσοκομεία της Μεγάλης Βρετανίας. Σήμερα είναι Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ και είναι πιστοποιημένος στο ρομποτικό σύστημα MAKO για αρθροπλαστικές ισχίου και γόνατος. Δέχεται ασθενείς στα ιατρεία του στο Μαρούσι και στους Αμπελοκήπους. Περισσότερα για τη διαδρομή του θα βρείτε στο βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.
Συχνές ερωτήσεις για την ημιολική αρθροπλαστική ισχίου
Πόσο αντέχει η πρόθεση της ημιολικής αρθροπλαστικής;
Σε ηλικιωμένους με περιορισμένες λειτουργικές απαιτήσεις, η πρόθεση συνήθως εξυπηρετεί τον ασθενή για το υπόλοιπο της ζωής του. Σε νεότερους ή πολύ δραστήριους ασθενείς υπάρχει μικρή πιθανότητα με τα χρόνια να φθαρεί ο χόνδρος της κοτύλης και να εμφανιστεί πόνος στη βουβωνική. Σε αυτή την περίπτωση η ημιολική μπορεί να μετατραπεί σε ολική αρθροπλαστική.
Μπορεί να γίνει η επέμβαση σε ασθενή με άνοια;
Ναι, και συνήθως συστήνεται. Ο ασθενής με άνοια που δεν χειρουργείται μένει καθηλωμένος με έντονο πόνο, κάτι που επιβαρύνει σημαντικά την υγεία και την ποιότητα ζωής του. Η ημιολική αρθροπλαστική προτιμάται σε αυτούς τους ασθενείς, επειδή είναι πιο σταθερή και λιγότερο επιβαρυντική. Η παρουσία της οικογένειας μετά την επέμβαση βοηθά πολύ στη συνεργασία και στη μείωση της σύγχυσης.
Τι διαφορά έχει η μονοπολική από τη διπολική κεφαλή;
Η μονοπολική κεφαλή είναι ένα ενιαίο μεταλλικό κομμάτι που κινείται απευθείας μέσα στην κοτύλη. Η διπολική έχει μια εσωτερική άρθρωση, έτσι ώστε μέρος της κίνησης να γίνεται μέσα στην ίδια την πρόθεση. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τη δραστηριότητα και την προτίμηση του χειρουργού· στις μελέτες τα αποτελέσματα των δύο τύπων είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια.
Θα χρειαστεί ο ασθενής κέντρο αποκατάστασης;
Εξαρτάται από το πόσο γρήγορα ανακτά την ικανότητα να μετακινείται με ασφάλεια και από τη βοήθεια που υπάρχει στο σπίτι. Αν μένει μόνος, αν το σπίτι έχει πολλά σκαλιά ή αν η πρόοδος είναι αργή, ένα διάστημα σε κέντρο αποκατάστασης μπορεί να είναι η ασφαλέστερη λύση. Σε άλλους ασθενείς αρκεί φυσικοθεραπεία κατ’ οίκον και οργάνωση του χώρου.
Πότε βγαίνουν τα ράμματα και πότε επιτρέπεται το μπάνιο;
Τα ράμματα ή τα δερματικά άγκιστρα αφαιρούνται συνήθως περίπου δύο εβδομάδες μετά την επέμβαση, ανάλογα με την επούλωση. Μέχρι τότε το τραύμα πρέπει να μένει στεγνό, με αδιάβροχο επίθεμα όπου επιτρέπεται. Το ντους με προστατευμένο τραύμα γίνεται νωρίτερα, ενώ η μπανιέρα και η κολύμβηση αποφεύγονται μέχρι να κλείσει πλήρως η τομή.
Πόσο καιρό χρειάζεται αντιπηκτική αγωγή μετά την επέμβαση;
Η θρομβοπροφύλαξη μετά από κάταγμα ισχίου συνεχίζεται συνήθως για αρκετές εβδομάδες, με τη διάρκεια να ορίζεται από τον θεράποντα ιατρό ανάλογα με τον κίνδυνο του ασθενούς. Αν ο ασθενής έπαιρνε ήδη αντιπηκτικά για άλλη πάθηση, το σχήμα προσαρμόζεται. Μη διακόπτετε ή αλλάζετε μόνοι σας τη δόση χωρίς οδηγία.
Θα μπορεί να ανεβοκατεβαίνει σκάλες;
Οι περισσότεροι ασθενείς εκπαιδεύονται στις σκάλες πριν από το εξιτήριο, με τη βοήθεια κουπαστής και μπαστουνιού. Ο κανόνας είναι απλός: στο ανέβασμα πατά πρώτα το υγιές πόδι, στο κατέβασμα πρώτα το χειρουργημένο. Τις πρώτες εβδομάδες καλό είναι να υπάρχει κάποιος δίπλα, μέχρι να αποκτηθεί σιγουριά και δύναμη.
Τι γίνεται αν το κάταγμα είναι διατροχαντήριο και όχι στον αυχένα;
Τα διατροχαντήρια κατάγματα βρίσκονται έξω από την άρθρωση και η αιμάτωση της κεφαλής δεν κινδυνεύει. Γι’ αυτό συνήθως δεν απαιτείται αρθροπλαστική, αλλά οστεοσύνθεση με ενδομυελικό ήλο ή πλάκα. Οι αρχές της γρήγορης κινητοποίησης, της πρόληψης πτώσεων και της θεραπείας της οστεοπόρωσης ισχύουν εξίσου και σε αυτή την περίπτωση.
Αν ένα δικό σας πρόσωπο έχει πάθει κάταγμα ισχίου ή θέλετε δεύτερη γνώμη για τη θεραπεία και την αποκατάστασή του, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο στο 210 7792497 ή να κλείσετε ραντεβού online στο Μαρούσι ή στους Αμπελοκήπους.