Πρωτόκολλα Ταχείας Κινητοποίησης (Fast-Track)

Πρωτόκολλα Fast Track με μια ματιά

• Τα πρωτόκολλα Fast Track είναι ένα οργανωμένο σύνολο ενεργειών πριν, κατά και μετά την αρθροπλαστική, με στόχο την ταχεία και ασφαλή αποκατάσταση.
• Περιλαμβάνουν ενημέρωση του ασθενούς πριν το χειρουργείο, κατάλληλη αναισθησία, πολυπαραγοντική αναλγησία και κινητοποίηση συνήθως την ίδια ημέρα.
• Εφαρμόζονται κυρίως στην ολική και μερική αρθροπλαστική γόνατος και στην ολική αρθροπλαστική ισχίου.
• Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως 1 έως 2 ημέρες, ανάλογα με τη γενική υγεία και την πρόοδο του κάθε ασθενούς.
• Ο ασθενής έχει ενεργό ρόλο: η προετοιμασία και η συνεργασία του επηρεάζουν άμεσα το αποτέλεσμα.

Ποια η χρήση για τα πρωτόκολλα Fast –Track στην αρθροπλαστική ισχίου και γόνατος;

Η εφαρμογή των Πρωτοκόλλων Ταχείας Αποκατάστασης (Fast-Track) στην αρθροπλαστική ισχίου και γόνατος σε ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών προσφέρει θεαματικά καλύτερο αποτέλεσμα και γρηγορότερη αποκατάσταση από τις παραδοσιακές τεχνικές.

Τα Πρωτόκολλα Fast-Track περιλαμβάνουν τη χρήση των νεότερων τεχνικών Ελάχιστης Επεμβατικότητας (Minimally Invasive Surgery – MIS), ειδικών αναισθησιολογικών τεχνικών και ειδικών μετεγχειρητικών πρακτικών νοσηλείας/φροντίδας. Προσφέρουν κυρίως τη δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης (λίγες ώρες μετά την επέμβαση), τη μείωση του μετεγχειρητικού πόνου και την ελαχιστοποίηση της διάρκειας παραμονής στο νοσοκομείο σε 1-2 ημέρες.

Ποια η εφαρμογή με τα πρωτόκολλα Fast – Track;

Τα Πρωτόκολλα Fast-Track εφαρμόζονται στην αρθροπλαστική ισχίου και γόνατος, που ενδείκνυνται σε ασθενείς με προχωρημένη και χρόνια αρθρίτιδα οποιασδήποτε μορφής (οστεοαρθρίτιδα, ρευματοειδής, μετατραυματική) αφού προηγουμένως έχουν αποτύχει οι όποιες συντηρητικές θεραπείες. Με την αρθροπλαστική, αντικαθίσταται η κατεστραμμένη επιφάνεια του γόνατος/ισχίου με ειδική πρόθεση, αποκαθιστώντας έτσι τη λειτουργικότητα της άρθρωσης και απαλλάσσοντας τον ασθενή από τον πόνο.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης, η εφαρμογή των τεχνικών Ελάχιστης Επεμβατικότητας-MIS προσφέρουν μέσω της πολύ μικρότερης τομής (η μισή σε σχέση με την κλασική) ελαχιστοποίηση του τραυματισμού των ιστών-μυών, μείωση της απώλειας αίματος και του μετεγχειρητικού πόνου. Στην περίπτωση χρήσης ρομποτικής τεχνολογίας, η αρθροπλαστική χαρακτηρίζεται από εξαιρετική ακρίβεια στην τοποθέτηση των εμφυτευμάτων σύμφωνα με τον προεγχειρητικό σχεδιασμό.

Παράλληλα, οι ειδικές αναισθησιολογικές τεχνικές (πρωτόκολλα) επιτρέπουν την ταχύτερη αφύπνιση του ασθενούς και μειώνουν το μετεγχειρητικό πόνο που πλέον είναι εύκολα αντιμετωπίσιμος με τη λήψη απλών παυσίπονων.

Ο ασθενής κινητοποιείται με τη βοήθεια φυσιοθεραπευτή και σύμφωνα με τις οδηγίες του εξειδικευμένου ορθοπαιδικού χειρουργού, λίγες ώρες μόνο μετά το χειρουργείο, μόλις περάσει η επήρεια της αναισθησίας, και μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι του μετά από 1-2 ημέρες. Σημειώνεται ότι η διάρκεια νοσηλείας εξαρτάται από την προεγχειρητική εκτίμηση, το ιστορικό της υγείας και την κλινική κατάσταση του ασθενούς με γνώμονα πάντα την ασφάλειά του.

Με την εφαρμογή των Πρωτοκόλλων Fast-Track, οι όποιες επιπλοκές συναντούνται στις συμβατικές αρθροπλαστικές ελαχιστοποιούνται. Για παράδειγμα, επιπλοκές όπως η αιμορραγία και η ανάγκη για μετάγγιση, οι θρομβώσεις και οι κατακλίσεις λόγω ακινησίας, μειώνονται σημαντικά ή εξαλείφονται.

Η άμεση έναρξη προγράμματος φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης αποτελεί απαραίτητο τμήμα της ανάρρωσης και συμβάλλει στην ταχύτερη επαναφορά του ασθενούς στις καθημερινές του δραστηριότητες.

Πρωτοκόλλα Fast –Track: Ποια τα οφέλη για τον ασθενή;

• Αποφυγή του τραυματισμού των ιστών
• Μικρότερες τομές και αποφυγή μετεγχειρητικών ουλών
• Μικρότερη απώλεια αίματος-μικρότερη ανάγκη μεταγγίσεων
• Άμεση κινητοποίηση (λίγες ώρες μετά το χειρουργείο)
• Μειωμένος μετεγχειρητικός πόνος
• Μειωμένος κίνδυνος επιπλοκών
• Αποφυγή μετεγχειρητικών περιορισμών (μαξιλάρι απαγωγής, ανυψωτικό λεκάνης κ.ά.)
• Μειωμένος χρόνος νοσηλείας (σε 1-2 ημέρες)
• Προληπτική χρήση των βακτηριών (πατερίτσες) μέχρι να αισθανθεί ο ασθενής ασφαλής
• Ταχύτερη αποκατάσταση και γρηγορότερη επαναφορά στις καθημερινές δραστηριότητες

Τι περιλαμβάνουν τα πρωτόκολλα Fast Track στην πράξη

Τα πρωτόκολλα Fast Track δεν είναι μια συγκεκριμένη χειρουργική τεχνική ούτε ένα φάρμακο. Είναι μια φιλοσοφία οργάνωσης της περίθαλψης, βασισμένη στη διεθνή βιβλιογραφία, που εξετάζει κάθε βήμα της διαδρομής του ασθενούς και αφαιρεί ό,τι καθυστερεί την ανάρρωση χωρίς να προσφέρει όφελος. Η ταχεία αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική προκύπτει από τον συνδυασμό πολλών μικρών παρεμβάσεων, που η καθεμία μόνη της έχει περιορισμένη επίδραση αλλά όλες μαζί αλλάζουν ριζικά την εμπειρία του ασθενούς.

Ενημέρωση και προετοιμασία πριν το χειρουργείο

Η ανάρρωση ξεκινά πριν μπείτε στο χειρουργείο. Ο ασθενής που ξέρει τι θα συμβεί, πότε θα σηκωθεί και τι πόνο να περιμένει, έχει λιγότερο άγχος και συνεργάζεται καλύτερα. Στην προεγχειρητική φάση συνήθως:

• γίνεται αναλυτική ενημέρωση για την επέμβαση, τη νοσηλεία και τους στόχους κάθε ημέρας·
• ελέγχονται και ρυθμίζονται παράγοντες όπως αναιμία, σάκχαρο, αρτηριακή πίεση και θρεπτική κατάσταση·
• δίνονται οδηγίες για τα φάρμακα που πρέπει να διακοπούν ή να συνεχιστούν, ιδιαίτερα αντιπηκτικά·
• γίνεται εκμάθηση ασκήσεων και χρήσης περπατούρας ή πατερίτσων πριν την επέμβαση·
• συστήνεται διακοπή του καπνίσματος και προετοιμασία του σπιτιού για την επιστροφή.

Η παλιά πρακτική της πολύωρης νηστείας έχει επίσης αναθεωρηθεί: σύμφωνα με τις σύγχρονες αναισθησιολογικές οδηγίες, τα διαυγή υγρά επιτρέπονται συνήθως μέχρι λίγες ώρες πριν την επέμβαση, πάντα με βάση τις οδηγίες του αναισθησιολόγου σας. Ο ασθενής φτάνει λιγότερο αφυδατωμένος και ανακάμπτει πιο εύκολα.

Αναισθησία σχεδιασμένη για γρήγορη έγερση

Στις αρθροπλαστικές κάτω άκρου χρησιμοποιείται συχνά ραχιαία αναισθησία με φάρμακα βραχείας δράσης, ώστε τα πόδια να «ξυπνήσουν» σε λίγες ώρες και ο ασθενής να μπορεί να σταθεί. Συχνά συνδυάζεται με ελαφριά καταστολή, ώστε ο ασθενής να μην έχει δυσάρεστη εμπειρία στη χειρουργική αίθουσα. Η επιλογή γίνεται πάντα από τον αναισθησιολόγο, με βάση το ιατρικό ιστορικό. Παράλληλα δίνεται προφύλαξη για τη ναυτία, ώστε ο ασθενής να μπορεί να φάει και να πιει νωρίς.

Πολυπαραγοντική αναλγησία

Αντί για υψηλές δόσεις ισχυρών παυσίπονων, ο πόνος αντιμετωπίζεται από πολλές κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Η λογική είναι ότι κάθε μέθοδος καλύπτει ένα μέρος του πόνου, οπότε χρειάζονται μικρότερες δόσεις από το καθένα και λιγότερες παρενέργειες.

• Τοπική έγχυση αναισθητικού στους ιστούς γύρω από την άρθρωση κατά τη διάρκεια της επέμβασης.
• Περιφερικοί αποκλεισμοί νεύρων, όπου ενδείκνυνται, που μειώνουν τον πόνο χωρίς να «κόβουν» τη δύναμη των μυών.
• Σταθερό σχήμα απλών αναλγητικών και, εφόσον δεν αντενδείκνυνται, αντιφλεγμονωδών.
• Οπιοειδή μόνο ως συμπληρωματική λύση και για όσο το δυνατόν μικρότερο διάστημα.
• Κρυοθεραπεία και ανάρροπη θέση του ποδιού για τη μείωση του οιδήματος.

Το αποτέλεσμα δεν είναι η απουσία κάθε ενόχλησης, αλλά ένας πόνος ελεγχόμενος, που επιτρέπει στον ασθενή να σηκωθεί, να περπατήσει και να κάνει τις ασκήσεις του χωρίς ζάλη, ναυτία ή υπνηλία.

Λιγότερη αιμορραγία, λιγότερα «καλώδια»

Η ήπια χειρουργική τεχνική και φάρμακα που μειώνουν την απώλεια αίματος περιορίζουν την ανάγκη για μετάγγιση. Παράλληλα, στο πλαίσιο της ταχείας αποκατάστασης αποφεύγονται όσο γίνεται οι παροχετεύσεις, οι ουροκαθετήρες και οι παρατεταμένοι ορροί. Κάθε σωληνάκι που λείπει είναι ένα εμπόδιο λιγότερο στην έγερση και μια πιθανή πηγή επιπλοκής λιγότερη.

Κινητοποίηση την ίδια ημέρα

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο των πρωτοκόλλων είναι ότι ο ασθενής, εφόσον η γενική του κατάσταση το επιτρέπει, σηκώνεται με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή λίγες ώρες μετά την επέμβαση. Στις περισσότερες σύγχρονες αρθροπλαστικές επιτρέπεται φόρτιση του ποδιού όσο αντέχει ο ασθενής από την πρώτη στιγμή. Η πρώιμη κίνηση βοηθά την κυκλοφορία, την αναπνοή, τη λειτουργία του εντέρου και την ψυχολογία.

Χρονοδιάγραμμα ταχείας αποκατάστασης μετά από αρθροπλαστική

Ο παρακάτω πίνακας περιγράφει μια ενδεικτική πορεία για έναν ασθενή χωρίς σοβαρά συνοδά προβλήματα. Οι χρόνοι διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτώνται από την επέμβαση, την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και τη συνεργασία του ασθενούς.

Πότε δίνεται το εξιτήριο

Το εξιτήριο δεν δίνεται με βάση το ημερολόγιο αλλά με βάση συγκεκριμένα λειτουργικά κριτήρια. Αν κάποιο από αυτά δεν έχει επιτευχθεί, η νοσηλεία παρατείνεται χωρίς αυτό να σημαίνει αποτυχία.

• Ο πόνος ελέγχεται ικανοποιητικά με φάρμακα από το στόμα.
• Ο ασθενής σηκώνεται, κάθεται και πηγαίνει στην τουαλέτα με ασφάλεια.
• Περπατά με το βοήθημα και, όπου χρειάζεται, ανεβοκατεβαίνει σκάλες.
• Τρώει, πίνει και τα ζωτικά σημεία είναι σταθερά.
• Το τραύμα είναι καθαρό και ο ίδιος ή η οικογένεια γνωρίζουν τι πρέπει να προσέχουν στο σπίτι.

Ποιοι ασθενείς είναι κατάλληλοι για ταχεία αποκατάσταση;

Οι αρχές της ταχείας αποκατάστασης ωφελούν σχεδόν όλους τους ασθενείς. Αυτό που διαφέρει είναι ο ρυθμός: σε κάποιους όλα κυλούν μέσα σε μία ημέρα, ενώ σε άλλους το πρόγραμμα προσαρμόζεται και απλώνεται σε περισσότερες ημέρες.

Ιδανικοί υποψήφιοι

• Ασθενείς που υποβάλλονται σε προγραμματισμένη αρθροπλαστική γόνατος ή ολική αρθροπλαστική ισχίου λόγω αρθρίτιδας.
• Όσοι έχουν καλά ρυθμισμένα χρόνια προβλήματα υγείας και ικανοποιητική φυσική κατάσταση.
• Ασθενείς με κίνητρο, που έχουν ενημερωθεί και θέλουν να συμμετέχουν ενεργά.
• Όσοι έχουν υποστήριξη στο σπίτι τις πρώτες ημέρες μετά το εξιτήριο.

Πότε χρειάζεται προσαρμογή του πρωτοκόλλου

• Σοβαρά καρδιολογικά ή πνευμονολογικά νοσήματα που απαιτούν στενότερη παρακολούθηση.
• Αρρύθμιστος σακχαρώδης διαβήτης ή σημαντική αναιμία πριν την επέμβαση.
• Πολύ μεγάλη ηλικία με ευθραυστότητα ή γνωσιακές διαταραχές.
• Επεμβάσεις αναθεώρησης ή πολύπλοκες παραμορφώσεις.
• Ασθενής που μένει μόνος χωρίς δυνατότητα βοήθειας στο σπίτι.

Ακόμη και σε επείγουσες περιπτώσεις, όπως η ημιολική αρθροπλαστική ισχίου μετά από κάταγμα σε ηλικιωμένους, βασικά στοιχεία των πρωτοκόλλων (αποκλεισμός νεύρου για τον πόνο, πρώιμη έγερση, αποφυγή περιττών καθετήρων) βελτιώνουν σημαντικά την πορεία, έστω κι αν ο συνολικός χρόνος νοσηλείας είναι μεγαλύτερος.

Ο ρόλος του ασθενή στην επιτυχία του Fast Track

Η ταχεία αποκατάσταση δεν «γίνεται» στον ασθενή, γίνεται μαζί του. Ορισμένες απλές ενέργειες από τη μεριά σας κάνουν μεγάλη διαφορά.

Πριν την επέμβαση

1. Κάντε τις ασκήσεις ενδυνάμωσης που σας προτείνονται τις εβδομάδες πριν το χειρουργείο. Δυνατότεροι μύες σημαίνει ευκολότερη έγερση.
2. Σταματήστε ή μειώστε το κάπνισμα, που επηρεάζει την επούλωση και την αναπνοή.
3. Ετοιμάστε το σπίτι: ελεύθερες διαδρομές, καρέκλα με μπράτσα, πράγματα καθημερινής χρήσης σε ύψος μέσης.
4. Γράψτε τις απορίες σας και συζητήστε τις πριν την εισαγωγή.

Μετά την επέμβαση

1. Σηκωθείτε όταν σας το ζητήσει ο φυσικοθεραπευτής, ακόμη κι αν η ιδέα σας φαίνεται πρόωρη.
2. Ενημερώστε για τον πόνο σας έγκαιρα· η αναλγησία ρυθμίζεται ευκολότερα πριν ο πόνος γίνει έντονος.
3. Πίνετε υγρά και τρώτε κανονικά από την πρώτη ημέρα, εκτός αν σας δοθεί διαφορετική οδηγία.
4. Συνεχίστε τις ασκήσεις στο σπίτι με συνέπεια· εκεί κρίνεται μεγάλο μέρος του τελικού αποτελέσματος.

Για μια αναλυτική περιγραφή του τι να περιμένετε τις επόμενες εβδομάδες, δείτε τον οδηγό για την αποκατάσταση μετά από επέμβαση γόνατος και τις συμβουλές για τη ζωή μετά την αρθροπλαστική ισχίου.

Fast Track ή παραδοσιακή αποκατάσταση: τι αλλάζει

Πώς εφαρμόζεται ανά τύπο αρθροπλαστικής

Οι βασικές αρχές είναι κοινές, όμως κάθε επέμβαση έχει τις ιδιαιτερότητές της. Στη ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος η ακριβής τοποθέτηση των εμφυτευμάτων και ο προσεκτικός χειρισμός των μαλακών μορίων συμβάλλουν σε λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο, κάτι που διευκολύνει την πρώιμη κινητοποίηση. Στη μερική αρθροπλαστική γόνατος, επειδή αντικαθίσταται μόνο το φθαρμένο διαμέρισμα, η ανάρρωση είναι συνήθως ακόμη πιο γρήγορη.

Στο ισχίο, η κινητοποίηση την ίδια ημέρα είναι συνήθως ευκολότερη από ό,τι στο γόνατο, ενώ η έμφαση δίνεται στις οδηγίες για τις κινήσεις των πρώτων εβδομάδων ανάλογα με την προσπέλαση. Στο γόνατο, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η ανάκτηση του εύρους κίνησης, γι’ αυτό οι ασκήσεις κάμψης και έκτασης ξεκινούν από την πρώτη ημέρα.

Μύθοι για την ταχεία αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική

• «Σας στέλνουν σπίτι νωρίς για οικονομία.» Το εξιτήριο βασίζεται σε κλινικά κριτήρια. Η μείωση της νοσηλείας είναι αποτέλεσμα της καλύτερης ανάρρωσης, όχι αυτοσκοπός.
• «Το να σηκωθείτε την ίδια μέρα είναι επικίνδυνο.» Η πρώιμη έγερση με επίβλεψη μειώνει, δεν αυξάνει, τον κίνδυνο θρόμβωσης και αναπνευστικών επιπλοκών.
• «Fast Track σημαίνει ότι δεν θα πονέσετε καθόλου.» Κάποιος πόνος είναι αναμενόμενος· ο στόχος είναι να είναι ελεγχόμενος ώστε να μην εμποδίζει την κίνηση.
• «Ταχεία αποκατάσταση σημαίνει ότι η φυσικοθεραπεία δεν χρειάζεται.» Η φυσικοθεραπεία ξεκινά νωρίτερα, δεν παραλείπεται.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό

Αν σκέφτεστε αρθροπλαστική και θέλετε να μάθετε αν μπορείτε να ακολουθήσετε πρόγραμμα ταχείας αποκατάστασης, ή αν έχετε ήδη χειρουργηθεί και κάτι δεν πηγαίνει όπως αναμενόταν, μια εκτίμηση από ορθοπαιδικό είναι το επόμενο βήμα. Χρήσιμο είναι επίσης να γνωρίζετε πότε χρειάζεται αρθροπλαστική γόνατος, ώστε να μην καθυστερήσετε μια απόφαση που θα βελτίωνε την ποιότητα ζωής σας.

• Πόνος από αρθρίτιδα στο γόνατο ή στο ισχίο που περιορίζει το περπάτημα και τον ύπνο.
• Συντηρητικές θεραπείες που δεν φέρνουν πλέον αποτέλεσμα.
• Μετά την επέμβαση: πόνος που αυξάνεται αντί να μειώνεται, πυρετός ή εκροή από το τραύμα.
• Πρήξιμο, πόνος ή ζεστασιά στη γάμπα, ή δύσπνοια, που χρειάζονται άμεση εκτίμηση.
• Δυσκαμψία στο γόνατο που δεν βελτιώνεται με τις ασκήσεις τις πρώτες εβδομάδες.

Γιατί να επιλέξετε τον Δρ. Αναστάσιο Δεληγεώργη για αρθροπλαστική με Fast Track

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης, ορθοπαιδικός χειρουργός και αθλητίατρος, είναι Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ. Είναι πιστοποιημένος στο ρομποτικό σύστημα MAKO για αρθροπλαστικές γόνατος και ισχίου και έχει μετεκπαιδευτεί στη χρήση ψηφιακών πλοηγών, τεχνολογίες που συνδυάζει με τις αρχές της ταχείας κινητοποίησης. Ως πρώην πρωταθλητής στίβου και κάτοχος του IOC Diploma in Sports Medicine, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργό συμμετοχή του ασθενούς και στην επιστροφή του στην κίνηση. Δείτε την πλήρη εμπειρία του ορθοπαιδικού χειρουργού.

Συχνές ερωτήσεις για τα πρωτόκολλα Fast Track

Για να συζητήσετε αν μπορείτε να ακολουθήσετε πρόγραμμα ταχείας αποκατάστασης στη δική σας αρθροπλαστική, επικοινωνήστε με το ιατρείο στο Μαρούσι ή στους Αμπελοκήπους, ή κλείστε ραντεβού online.