Θεραπεία PRP στην Ορθοπαιδική

Θεραπεία PRP με μια ματιά

• Η θεραπεία PRP χρησιμοποιεί πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια από το αίμα του ίδιου του ασθενή, με στόχο να ενισχύσει τη φυσική επούλωση τενόντων, συνδέσμων, χόνδρου και μυών.
• Οι ενέσεις PRP γίνονται στο ιατρείο, χωρίς νοσηλεία, και το αποτέλεσμα εμφανίζεται σταδιακά μέσα σε εβδομάδες, όχι αμέσως.
• Η τεκμηρίωση είναι πιο ισχυρή για την πρώιμη έως μέτρια αρθρίτιδα γόνατος και την έξω επικονδυλίτιδα, ενώ για άλλες παθήσεις είναι πιο περιορισμένη.
• Πριν και μετά την ένεση αποφεύγονται τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, γιατί μπορεί να μειώσουν τη δράση των αιμοπεταλίων.
• Το PRP δεν είναι κατάλληλο για όλους: η επιλογή του ασθενή και η σωστή διάγνωση καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα.

Θεραπεία PRP για ορθοπαιδικά προβλήματα και αθλητικές κακώσεις

Η θεραπεία PRP (Platelet Rich Plasma) στην ορθοπαιδική είναι μια σύγχρονη, βιολογική μορφή θεραπείας μυοσκελετικών παθήσεων, η οποία συνίσταται στην έγχυση πλάσματος πλούσιου σε αιμοπετάλια (παρασκευάσματος συμπυκνωμένων αιμοπεταλίων-αυξητικών παραγόντων) στην πάσχουσα περιοχή. Θεωρείται ότι ενισχύει την επούλωση και την αναγέννηση των τραυματισμένων ιστών (τενόντων, χόνδρων, οστών και μυών) και τη μείωση ή την εξάλειψη του πόνου. Όλα αυτά με φυσικό τρόπο και χωρίς κανέναν κίνδυνο.

Το πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια PRP χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1987 σε μια επέμβαση ανοιχτής καρδιάς και από τότε άρχισε να χρησιμοποιείται και σε άλλους τομείς όπως την ορθοπαιδική, την αθλητιατρική, τη νευροχειρουργική και τη γναθοπροσωπική χειρουργική.

Σήμερα, χρησιμοποιείται ευρέως σε μεγάλα ορθοπαιδικά κέντρα και αθλητικά σωματεία για την αντιμετώπιση ορθοπαιδικών παθήσεων. Καθώς όλο και περισσότεροι αθλητές ξεκίνησαν να την επιλέγουν για την αποτελεσματική και ασφαλή αντιμετώπιση των τραυμάτων τους, η θεραπεία με PRP κέρδισε παγκόσμια αναγνώριση. Διάσημοι αθλητές την προτιμούν για να ξεπεράσουν τους τραυματισμούςτους, όπως η πρωταθλήτρια τένις Μαρία Σαράποβα, η ολυμπιονίκης κολυμβήτρια Dara Torres, ο σούπερ σταρ των Λέικερς Κόμπι Μπράϊαντ, ο Νο 1 γκόλφερ του πλανήτη Tiger Woods, ο κορυφαίος τενίστας Rafael Nadal.

Τι είναι η θεραπεία PRP;

Τα αιμοπετάλια είναι κύτταρα του αίματος, τα οποία έχουν μεγάλη συγκέντρωση αυξητικών παραγόντων, δηλαδή βιολογικά ενεργών πρωτεϊνών. Οι παράγοντες αυτοί απελευθερώνονται μέσω φυσιολογικής διαδικασίας από τα αιμοπετάλια και ενεργοποιούν μια σειρά αντιδράσεων, οι οποίες μέσω της προσέλκυσης και του πολλαπλασιασμού των κατάλληλων κυττάρων και της παραγωγής κολλαγόνου, μπορούν να συντελέσουν και να προάγουν την επούλωση των τενόντων, συνδέσμων, χόνδρων, μυών και οστών από βλάβη και τραυματισμό.

Με την κατάλληλη επεξεργασία του αίματος, διαχωρίζεται το τμήμα εκείνο που έχει πολύ μεγάλη συγκέντρωση αιμοπεταλίων, άρα και πολύ μεγάλη συγκέντρωση αυξητικών παραγόντων και το οποίο ονομάζεται Πλάσμα Πλούσιο σε Αιμοπετάλια (P.R.P.).

Πώς παρασκευάζεται και εφαρμόζεται το PRP;

Η τεχνική συνίσταται στη λήψη μικρής ποσότητας αίματος (10-30 ml) από μια περιφερική φλέβα του ασθενούς, το οποίο κατόπιν τοποθετείται σε ειδική φυγόκεντρο.

Η φυγόκεντρος διαχωρίζει το πλάσμα που είναι πλούσιο σε αιμοπετάλια από τα άλλα συστατικά του αίματος.

Στη συνέχεια, εγχέεται το διαχωρισμένο πλάσμα που είναι πλούσιο σε αιμοπετάλια στην περιοχή της βλάβης εστιασμένα.

Η εφαρμογή της θεραπείας γίνεται σε επίπεδο ιατρείου αλλά και διεγχειρητικά (κατά τη διάρκεια επέμβασης).

Εφαρμογή PRP στο Ιατρείο

Η όλη διαδικασία διαρκεί περίπου 20΄ και μπορεί να γίνει στο ορθοπαιδικό ιατρείο, εφόσον υπάρχει ο κατάλληλος ιατροτεχνολογικός εξοπλισμός και ο ιατρός διαθέτει την κατάλληλη εκπαίδευση.

Τις πρώτες ημέρες μετά την έγχυση μπορεί να υπάρξει τοπικός ερεθισμός ή και πόνος, που όμως διαρκούν λίγο. Τοπική παγοθεραπεία και απλά παυσίπονα θα ανακουφίσουν από τα συμπτώματα.

Η αναγέννηση των ιστών είναι μια αργή διαδικασία και τα αποτελέσματα της έγχυσης μεγιστοποιούνται στις 4-6 εβδομάδες. Οι φυσιοθεραπείες μπορούν να συνεχιστούν μία εβδομάδα μετά από την έγχυση.

Πόσο συχνά γίνεται η θεραπεία PRP στο ιατρείο;

Ορισμένοι ασθενείς ανταποκρίνονται πολύ καλά με μία μόνο θεραπεία. Ωστόσο, συνήθως 2-3 θεραπείες είναι αναγκαίες, με μεσοδιάστημα 2-4 εβδομάδων.

Σε γενικές γραμμές, ο αριθμός των απαιτούμενων εγχύσεων εξαρτάται από την ηλικία του ασθενούς και τη βαρύτητα της βλάβης.

Θεραπεία PRP στο γόνατο

Σύμφωνα με τις νέες διεθνείς οδηγίες της ESSKA (European Society for Sports Traumatology, Knee Surgery and Arthroscopy), στις περιπτώσεις αρχόμενης και μέτριας οστεοαρθρίτιδας γόνατος, η ενδοαρθρική έγχυση PRP θεωρείται πιο αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή συγκρινόμενη με εγχύσεις υαλουρονικού οξέος ή κορτικοστεροιδών (κορτιζόνης).

Το θεραπευτικό πρωτόκολλο περιλαμβάνει 2 – 4 εγχύσεις PRP με διάστημα 1-3 εβδομάδων μεταξύ τους.

Εφαρμογή PRP διεγχειρητικά

Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε χειρουργεία συνδεσμοπλαστικής προσθίου χιαστού συνδέσμου, συρραφής μηνίσκων, αποκατάστασης χόνδρινων βλαβών, συρραφής τενοντίου πετάλου στον ώμο, προκειμένου να ενισχύσει την επούλωση των ιστών.

Σε ποιες παθήσεις έχει εφαρμογή η θεραπεία PRP;

• Τενοντίτιδες – τενοντοπάθειες (αχιλλείου, επιγονατιδικού, οπισθίων μηριαίων, χηνείου ποδός, τενοντίου πετάλου κ.ά.), ειδικά στις χρόνιες και ανθεκτικές στη συντηρητική αγωγή
• Έξω και έσω επικονδυλίτιδες αγκώνα (tennis and golfers elbow)
• Στενωτικές τενοντοελυτρίτιδες (trigger finger-thumb, de quervain)
• Θλάσεις μυών (τετρακεφάλου, οπίσθιων μηριαίων, προσαγωγών, γαστροκνήμιου κ.ά.)
• Τροχαντηρίτιδα του ισχίου
• Χονδροπάθειες γόνατος, ισχίου, ώμου και ποδοκνημικής
• Αρχόμενες οστεοαρθρίτιδες
• Μερική ρήξη συνδέσμων (διαστρέμματα)
• Σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας
• Πελματιαία απονευρωσίτιδα (άκανθα πτέρνης κ.ά.)
• ‘Ατονα έλκη από σακχαρώδη διαβήτη και νεκρώσεις δέρματο

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της θεραπείας PRP;

• Ταχύτερη καιπληρέστερη επούλωση των ιστών
• Μειωση ή και εξάλειψη του πόνου
• Ταχύτερη αποκατάσταση της κινητικότητας & ταχύτερη επάνοδος στην καθημερινότητα και την άθληση
• Ασφαλής καιανώδυνη μέθοδος
• Δεν υπάρχει κίνδυνος απόρριψης του υλικού που εγχέεται, αφού πρόκειται για βιολογικό υλικό που προέρχεταιαπό τον ίδιο τον ασθενή
• Βασίζεται στις θεραπευτικές ιδιότητες του ίδιου του οργανισμού
• Δεν χρειάζεται νοσηλεία ή αναισθησία

Πώς δρα το πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια στους ιστούς;

Η θεραπεία PRP δεν «χτίζει» νέο ιστό από μόνη της. Λειτουργεί ως βιολογικό σήμα: όταν τα αιμοπετάλια ενεργοποιούνται στο σημείο της βλάβης, απελευθερώνουν αυξητικούς παράγοντες και κυτταροκίνες που καλούν κύτταρα επιδιόρθωσης, ενισχύουν τη δημιουργία νέων αγγείων εκεί όπου η αιμάτωση είναι φτωχή και ρυθμίζουν τη φλεγμονή. Αυτό εξηγεί γιατί η βελτίωση εμφανίζεται σταδιακά και γιατί το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη βιολογία του κάθε ασθενή.

Στην αρθρίτιδα του γόνατος, η δράση φαίνεται να είναι κυρίως αντιφλεγμονώδης και ρυθμιστική μέσα στην άρθρωση, με μείωση του πόνου και βελτίωση της λειτουργίας. Δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα πειστικά δεδομένα ότι οι ενέσεις PRP αναγεννούν τον χόνδρο που έχει ήδη χαθεί, γι’ αυτό είναι σημαντικό οι προσδοκίες να είναι ρεαλιστικές.

Δεν είναι όλα τα PRP ίδια

Ο όρος PRP περιγράφει μια οικογένεια σκευασμάτων και όχι ένα τυποποιημένο φάρμακο. Τα σκευάσματα διαφέρουν στη συγκέντρωση αιμοπεταλίων, στην παρουσία ή όχι λευκών αιμοσφαιρίων και στον τρόπο ενεργοποίησης. Για ενδαρθρικές ενέσεις, όπως στο γόνατο, προτιμάται συνήθως PRP φτωχό σε λευκά αιμοσφαίρια, ενώ για χρόνιες τενοντοπάθειες χρησιμοποιούνται και σκευάσματα πλούσια σε λευκά. Η επιλογή γίνεται από τον γιατρό ανάλογα με την πάθηση, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι μελέτες δίνουν διαφορετικά αποτελέσματα.

Τι γίνεται βήμα βήμα σε μια συνεδρία με ενέσεις PRP;

1. Επανεκτίμηση: ο γιατρός επιβεβαιώνει τη διάγνωση, ελέγχει τις εξετάσεις και ρωτά για φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν τη θεραπεία.
2. Αιμοληψία: λαμβάνεται μικρή ποσότητα αίματος από φλέβα του χεριού, όπως σε μια απλή αιμοληψία.
3. Φυγοκέντρηση: το αίμα επεξεργάζεται σε ειδικό αποστειρωμένο κιτ και φυγόκεντρο, ώστε να διαχωριστεί το πλάσμα με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση αιμοπεταλίων.
4. Προετοιμασία του σημείου: το δέρμα απολυμαίνεται και, όπου χρειάζεται, εφαρμόζεται τοπική αναισθησία στο δέρμα.
5. Έγχυση: το PRP εγχέεται στην άρθρωση ή στον τένοντα. Σε βαθύτερα ή μικρά σημεία, η καθοδήγηση με υπέρηχο βοηθά να τοποθετηθεί με ακρίβεια.
6. Σύντομη παρακολούθηση: ο ασθενής παραμένει λίγα λεπτά στο ιατρείο και φεύγει με γραπτές οδηγίες για τις επόμενες ημέρες.

Ενδείξεις της θεραπείας PRP και επίπεδο τεκμηρίωσης

Η θεραπεία PRP εφαρμόζεται σε πολλές παθήσεις, όμως τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι ίδια για όλες. Ο παρακάτω πίνακας αποτυπώνει ενδεικτικά τη συνολική εικόνα της διεθνούς βιβλιογραφίας. Η τελική απόφαση παίρνεται πάντα εξατομικευμένα.

Για την αρθρίτιδα του γόνατος θα βρείτε περισσότερες λεπτομέρειες στο άρθρο για τη θεραπεία του αρθριτικού γόνατος με PRP, ενώ για τη φύση της ίδιας της πάθησης στη σελίδα για την αρθρίτιδα γόνατος. Στον αγκώνα, η πιο συχνή ένδειξη είναι η επικονδυλίτιδα αγκώνα, και στο πόδι η πελματιαία απονευρωσίτιδα που δεν υποχωρεί με τα απλά μέτρα.

Ποιος είναι ο ιδανικός υποψήφιος

Τα καλύτερα αποτελέσματα αναμένονται σε ασθενείς με σαφή διάγνωση, ήπια έως μέτρια βλάβη και συμπτώματα που δεν βελτιώθηκαν με φυσικοθεραπεία και ασκήσεις. Σε προχωρημένη αρθρίτιδα, όπου ο χόνδρος έχει σχεδόν εξαφανιστεί και η άρθρωση έχει παραμορφωθεί, το όφελος είναι συνήθως μικρό. Σε πλήρεις ρήξεις τενόντων ή συνδέσμων με αστάθεια, το PRP δεν αποτελεί εναλλακτική της χειρουργικής αποκατάστασης.

Πόσες συνεδρίες PRP χρειάζονται και πότε επαναλαμβάνονται;

Ο αριθμός των συνεδριών δεν είναι σταθερός. Εξαρτάται από την πάθηση, τη χρονιότητα των συμπτωμάτων, το είδος του σκευάσματος και την ανταπόκριση μετά την πρώτη ένεση. Στις τενοντοπάθειες συχνά αρκούν μία ή δύο ενέσεις, ενώ στην αρθρίτιδα γόνατος εφαρμόζεται συνήθως ένας κύκλος περισσότερων ενέσεων. Η ανταπόκριση αξιολογείται συνήθως 6 έως 12 εβδομάδες μετά, και όχι τις πρώτες μέρες.

Στην αρθρίτιδα γόνατος, όταν ο ασθενής έχει καλή ανταπόκριση, το όφελος διαρκεί συχνά αρκετούς μήνες. Αν τα συμπτώματα επανέλθουν, ο κύκλος μπορεί να επαναληφθεί μετά από επανεκτίμηση. Αν δεν υπάρξει καμία βελτίωση μετά από έναν σωστά εφαρμοσμένο κύκλο, η επανάληψη δεν έχει συνήθως νόημα και εξετάζονται άλλες επιλογές.

Τι να αποφύγετε πριν και μετά τις ενέσεις PRP

Πριν από την ένεση

• Διακόψτε τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (όπως ιβουπροφαίνη, δικλοφενάκη, ναπροξένη) για όσες ημέρες σας υποδείξει ο γιατρός, συνήθως περίπου μία εβδομάδα πριν.
• Ενημερώστε τον γιατρό αν παίρνετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά. Δεν τα διακόπτετε ποτέ μόνοι σας.
• Πίνετε αρκετά υγρά την προηγούμενη ημέρα και φάτε κανονικά, ώστε η αιμοληψία να γίνει εύκολα.
• Αναφέρετε πρόσφατη ένεση κορτιζόνης στο ίδιο σημείο, πυρετό ή λοίμωξη.

Μετά από την ένεση

• Αποφύγετε τα αντιφλεγμονώδη για τουλάχιστον 1 έως 2 εβδομάδες· για τον πόνο προτιμάται παρακεταμόλη.
• Περιορίστε την έντονη χρήση της περιοχής τις πρώτες 48 ώρες, χωρίς όμως πλήρη ακινησία.
• Αποφύγετε τρέξιμο, άλματα και βαριά άρση μέχρι να σας επιτρέψει ο γιατρός, συνήθως για 1 έως 2 εβδομάδες σε τενοντοπάθειες.
• Αποφύγετε το κάπνισμα και το αλκοόλ τις πρώτες ημέρες, γιατί επιβαρύνουν τη βιολογική απόκριση.
• Συνεχίστε το πρόγραμμα ασκήσεων όπως σας δοθεί: το PRP δουλεύει καλύτερα όταν ο ιστός δέχεται σταδιακά και ελεγχόμενα φορτίο.

Παρενέργειες και αντενδείξεις της θεραπείας PRP

Επειδή το σκεύασμα προέρχεται από το αίμα του ίδιου του ασθενή, ο κίνδυνος αλλεργίας ή απόρριψης είναι πρακτικά μηδαμινός. Η συχνότερη ενόχληση είναι πόνος, αίσθημα πίεσης ή ήπιο πρήξιμο στο σημείο για 2 έως 3 ημέρες, ιδίως μετά από ένεση σε τένοντα. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί μικρή μελανιά στο σημείο της αιμοληψίας. Η λοίμωξη είναι σπάνια, όπως σε κάθε ένεση, και προλαμβάνεται με αυστηρή αποστείρωση.

Η θεραπεία δεν συνιστάται ή χρειάζεται ιδιαίτερη εκτίμηση στις εξής περιπτώσεις:

• Ενεργή λοίμωξη στο σημείο ή γενικευμένη λοίμωξη με πυρετό.
• Χαμηλά αιμοπετάλια ή διαταραχές της λειτουργίας τους.
• Ενεργός καρκίνος, ιδιαίτερα στην περιοχή της ένεσης ή σε αιματολογικές κακοήθειες.
• Σοβαρή αναιμία.
• Εγκυμοσύνη, όπου η θεραπεία συνήθως αναβάλλεται.

PRP, κορτιζόνη ή υαλουρονικό: ποια ένεση ταιριάζει;

Οι τρεις ενέσεις χρησιμοποιούνται συχνά για τις ίδιες παθήσεις, όμως λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο και έχουν διαφορετικό ρόλο. Η σύγκριση βοηθά να κατανοήσετε γιατί ο γιατρός μπορεί να προτείνει τη μία ή την άλλη.

Οι επιλογές αυτές δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Σε ορισμένους ασθενείς χρησιμοποιούνται σε διαφορετικές φάσεις της πάθησης, ως μέρος ενός ευρύτερου πλάνου που περιγράφεται στο άρθρο για τις σύγχρονες θεραπείες της αρθρίτιδας. Συνήθως αποφεύγεται η ένεση PRP σύντομα μετά από κορτιζόνη στο ίδιο σημείο, γιατί η κορτιζόνη μπορεί να μειώσει τη βιολογική δράση του.

PRP και βλαστοκύτταρα: ποια η διαφορά;

Τα βλαστοκύτταρα από λιπώδη ιστό είναι μια διαφορετική βιολογική θεραπεία, που απαιτεί λήψη ιστού και χρησιμοποιείται κυρίως σε πιο σύνθετες περιπτώσεις χόνδρινων βλαβών ή αρθρίτιδας. Η τεκμηρίωσή τους είναι ακόμη πιο περιορισμένη από εκείνη του PRP. Αναλυτικά θα τα βρείτε στη σελίδα για τα βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική, ενώ μια πρακτική σύγκριση υπάρχει στο άρθρο PRP ή βλαστοκύτταρα: ποια θεραπεία ταιριάζει.

Συχνοί μύθοι για τις ενέσεις PRP

• «Το PRP ξαναφτιάχνει τον χόνδρο.» Τα δεδομένα δείχνουν κυρίως μείωση του πόνου και βελτίωση της λειτουργίας, όχι αναγέννηση χόνδρου που έχει χαθεί.
• «Αν δεν νιώσω καλύτερα σε μια εβδομάδα, δεν έπιασε.» Η βιολογική απόκριση χρειάζεται εβδομάδες· τις πρώτες μέρες μπορεί μάλιστα ο πόνος να αυξηθεί προσωρινά.
• «Με το PRP δεν χρειάζομαι φυσικοθεραπεία.» Η ένεση λειτουργεί καλύτερα σε συνδυασμό με ασκήσεις που φορτίζουν σταδιακά τον ιστό.
• «Αντικαθιστά κάθε χειρουργείο.» Σε πλήρεις ρήξεις, αστάθεια ή προχωρημένη αρθρίτιδα, το PRP δεν είναι εναλλακτική της επέμβασης.

Όταν τελικά χρειάζεται επέμβαση, για παράδειγμα σε ρήξη στροφικού πετάλου ή σε ρήξη χόνδρου γόνατος, το PRP μπορεί να μελετηθεί ως συμπλήρωμα κατά τη διάρκεια του χειρουργείου και όχι ως υποκατάστατό του.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό για θεραπεία PRP

• Έχετε πόνο σε τένοντα ή άρθρωση που επιμένει για περισσότερο από 2 έως 3 μήνες παρά τη φυσικοθεραπεία.
• Έχετε διάγνωση πρώιμης ή μέτριας αρθρίτιδας γόνατος και θέλετε να συζητήσετε μη χειρουργικές επιλογές.
• Έχετε κάνει ενέσεις κορτιζόνης με βραχύβια μόνο ανακούφιση.
• Είστε αθλητής με χρόνια τενοντοπάθεια που σας εμποδίζει να προπονηθείτε.
• Θέλετε μια τεκμηριωμένη γνώμη για το αν το PRP ταιριάζει στη δική σας περίπτωση πριν το επιλέξετε.

Γιατί να επιλέξετε τον Δρ. Αναστάσιο Δεληγεώργη για θεραπεία PRP

Η επιτυχία μιας βιολογικής θεραπείας κρίνεται πρώτα από τη σωστή διάγνωση και την επιλογή του κατάλληλου ασθενή. Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης, ορθοπαιδικός χειρουργός και αθλητίατρος με το IOC Diploma in Sports Medicine, συνδυάζει τη γνώση της αθλητικής ιατρικής με την καθημερινή χειρουργική πράξη ως Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ. Αυτό του επιτρέπει να εξηγεί με ειλικρίνεια πότε οι ενέσεις PRP έχουν πραγματικές πιθανότητες να βοηθήσουν και πότε μια άλλη λύση είναι προτιμότερη. Δείτε το αναλυτικό βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.

Συχνές ερωτήσεις για τη θεραπεία PRP

Αν θέλετε να μάθετε αν η θεραπεία PRP ταιριάζει στη δική σας περίπτωση, η αξιολόγηση από ορθοπαιδικό είναι το πρώτο βήμα. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο στο Μαρούσι ή στους Αμπελόκηπους ή να κλείσετε ραντεβού online.