Πόνος στο Ισχίο: Αιτίες, Συμπτώματα και Θεραπεία

Ο πόνος στο ισχίο είναι από τα πιο συχνά ορθοπαιδικά ενοχλήματα και μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, από τον νέο δρομέα μέχρι τον ηλικιωμένο με φθορά της άρθρωσης. Αυτό που οι περισσότεροι αποκαλούν «πόνο στο γοφό» δεν προέρχεται όμως πάντα από την ίδια την άρθρωση: μπορεί να ξεκινά από τους τένοντες γύρω της, από τα οστά της λεκάνης ή ακόμη και από τη μέση. Το πιο χρήσιμο στοιχείο για να κατευθυνθεί η διάγνωση είναι το πού ακριβώς πονάτε, γι’ αυτό η σελίδα αυτή οργανώνει τις αιτίες ανά σημείο πόνου και σας παραπέμπει στις αναλυτικές σελίδες κάθε πάθησης.

Πόνος στο ισχίο με μια ματιά

• Ο πόνος στο ισχίο που εντοπίζεται στη βουβωνική προέρχεται συνήθως από την ίδια την άρθρωση, π.χ. αρθρίτιδα ή πρόσκρουση.
• Ο πόνος στην έξω πλευρά του γοφού οφείλεται συχνότερα σε τενοντοπάθεια των γλουτιαίων ή θυλακίτιδα.
• Ο πόνος στον γλουτό συχνά δεν είναι από το ισχίο αλλά αντανάκλαση από την οσφυϊκή μοίρα ή την ιερολαγόνια άρθρωση.
• Πτώση με αδυναμία βάδισης, πυρετός ή νυχτερινός πόνος με απώλεια βάρους χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.
• Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση και την ακτινογραφία, ενώ η μαγνητική τομογραφία ζητείται όταν χρειάζεται.
• Οι περισσότερες αιτίες αντιμετωπίζονται συντηρητικά· χειρουργείο χρειάζεται κυρίως στην προχωρημένη αρθρίτιδα και στα κατάγματα.

Πού ακριβώς πονάτε; Ο εντοπισμός δείχνει την αιτία

Όταν ο ορθοπαιδικός ρωτά «δείξτε μου πού πονάτε», η απάντηση περιορίζει σημαντικά τις πιθανές αιτίες. Ο ασθενής που πιάνει τη βουβωνική του με το χέρι σε σχήμα «C» (με τον αντίχειρα πίσω και τα δάχτυλα μπροστά) περιγράφει συνήθως πρόβλημα μέσα στην άρθρωση. Αντίθετα, όποιος δείχνει με ένα δάχτυλο το κόκαλο στο πλάι του γοφού έχει πιθανότερα πρόβλημα στους τένοντες εκεί.

Ο πίνακας δίνει κατεύθυνση, όχι διάγνωση. Συχνά συνυπάρχουν δύο αιτίες, για παράδειγμα αρθρίτιδα του ισχίου και φθορά στη μέση, και ο ρόλος του γιατρού είναι να ξεχωρίσει ποια ευθύνεται κυρίως για τα συμπτώματα.

Οι πιο συχνές αιτίες για πόνο στο ισχίο

Οστεοαρθρίτιδα του ισχίου

Είναι η συχνότερη αιτία χρόνιου πόνου στη βουβωνική μετά τα 50. Ο χόνδρος που καλύπτει την κεφαλή του μηριαίου και την κοτύλη φθείρεται σταδιακά, με αποτέλεσμα πόνο στη βάδιση, δυσκαμψία το πρωί και δυσκολία σε απλές κινήσεις όπως το δέσιμο των κορδονιών. Στα αρχικά στάδια βοηθούν η άσκηση, η απώλεια βάρους και τα αναλγητικά. Όλα τα στάδια, τα συμπτώματα και οι επιλογές αναλύονται στη σελίδα για την αρθρίτιδα του ισχίου.

Όταν η φθορά προχωρήσει και ο πόνος περιορίσει την καθημερινότητα, η αρθροπλαστική ισχίου είναι η πιο αποτελεσματική λύση, με πολύ καλά μακροχρόνια αποτελέσματα σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία. Η ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου με το σύστημα MAKO προσθέτει ακρίβεια στον σχεδιασμό και στην τοποθέτηση των εμφυτευμάτων.

Τροχαντήρια θυλακίτιδα και τενοντοπάθεια γλουτιαίων

Ο πόνος στην έξω πλευρά του γοφού, πάνω από το οστέινο εξόγκωμα που λέγεται μείζων τροχαντήρας, είναι πολύ συχνός, κυρίως σε γυναίκες μέσης ηλικίας. Για χρόνια αποδιδόταν σχεδόν αποκλειστικά σε φλεγμονή του θυλάκου (θυλακίτιδα). Σήμερα γνωρίζουμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το βασικό πρόβλημα είναι η φθορά των τενόντων του μέσου και του ελάσσονος γλουτιαίου, γι’ αυτό η πάθηση ονομάζεται συχνά «σύνδρομο πόνου του μείζονος τροχαντήρα».

• Πόνος όταν ξαπλώνετε στο πλάι που πονά, συχνά και στο αντίθετο, γιατί το πάνω πόδι «κρέμεται» και τεντώνει τους τένοντες.
• Πόνος στις σκάλες, στην ανηφόρα και όταν στέκεστε στο ένα πόδι.
• Ευαισθησία στην πίεση του πλάγιου γοφού.

Η βάση της θεραπείας είναι ένα πρόγραμμα σταδιακής ενδυνάμωσης των γλουτιαίων και η αποφυγή θέσεων που συμπιέζουν τους τένοντες (σταυροπόδι, στάση με το βάρος στο ένα πόδι). Οι ενέσεις κορτιζόνης προσφέρουν συχνά προσωρινή ανακούφιση, αλλά δεν λύνουν το πρόβλημα του τένοντα.

Μηριαιοκοτυλιαία πρόσκρουση και ρήξη επιχείλιου χόνδρου

Στη μηριαιοκοτυλιαία πρόσκρουση το σχήμα της κεφαλής του μηριαίου ή του χείλους της κοτύλης δεν είναι απόλυτα στρογγυλό, οπότε στις ακραίες κινήσεις τα δύο οστά «χτυπούν» μεταξύ τους. Εμφανίζεται κυρίως σε νέους δραστήριους ανθρώπους και σε αθλητές ποδοσφαίρου, χόκεϊ, χορού ή πολεμικών τεχνών. Ο πόνος είναι στη βουβωνική, χειροτερεύει στο βαθύ κάθισμα, στο πολύωρο κάθισμα και στο ανέβασμα του γονάτου προς το στήθος.

Με τον καιρό η επαναλαμβανόμενη πρόσκρουση μπορεί να τραυματίσει τον επιχείλιο χόνδρο, τον «δακτύλιο» που περιβάλλει την κοτύλη, και να προκαλέσει αίσθημα «κλικ» ή «μαγκώματος». Η αντιμετώπιση ξεκινά με τροποποίηση της δραστηριότητας και φυσικοθεραπεία· σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επίμονα συμπτώματα συζητείται αρθροσκοπική αντιμετώπιση.

Κάταγμα κόπωσης

Σε δρομείς, στρατιώτες και άτομα που αύξησαν απότομα την προπόνηση, ένας πόνος στη βουβωνική που εμφανίζεται κατά τη δραστηριότητα και βελτιώνεται με την ξεκούραση μπορεί να είναι κάταγμα κόπωσης στον αυχένα του μηριαίου ή στο ηβικό οστό. Η απλή ακτινογραφία είναι συχνά φυσιολογική στις πρώτες εβδομάδες, γι’ αυτό η μαγνητική τομογραφία είναι η εξέταση εκλογής. Το κάταγμα κόπωσης στην πλευρά του αυχένα που δέχεται εφελκυσμό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, γιατί μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρες κάταγμα. Περισσότερα για τα αίτια και την πρόληψη θα βρείτε στο άρθρο για τα κατάγματα κόπωσης.

Πόνος από τη μέση (αντανακλώμενος πόνος)

Πολλοί ασθενείς που έρχονται με «πόνο στο ισχίο» έχουν στην πραγματικότητα πρόβλημα στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Η πίεση μιας νευρικής ρίζας από κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου ή στένωση του σπονδυλικού σωλήνα προκαλεί πόνο στον γλουτό που συχνά κατεβαίνει στον μηρό ή στη γάμπα. Ενδεικτικά στοιχεία είναι τα μουδιάσματα, το «κάψιμο», ο πόνος που χειροτερεύει με το σκύψιμο ή την παρατεταμένη ορθοστασία και η ελεύθερη, ανώδυνη κίνηση του ίδιου του ισχίου κατά την εξέταση. Παρόμοια εικόνα μπορεί να δώσει και η ιερολαγόνια άρθρωση.

Άλλες αιτίες που δεν πρέπει να ξεχνάμε

• Οστεονέκρωση της κεφαλής του μηριαίου: διαταραχή της αιμάτωσης της κεφαλής, συχνότερη σε όσους έχουν πάρει κορτιζόνη για μεγάλο διάστημα ή καταναλώνουν πολύ αλκοόλ. Προκαλεί πόνο στη βουβωνική σε σχετικά νέους ασθενείς.
• Θλάση προσαγωγών και αθλητική βουβωνοαλγία: πόνος στο εσωτερικό της βουβωνικής σε αθλητές που κάνουν αλλαγές κατεύθυνσης και σουτ.
• Βουβωνοκήλη: πρήξιμο ή πόνος στη βουβωνική που αυξάνεται με τον βήχα ή την προσπάθεια· αντιμετωπίζεται από γενικό χειρουργό.
• Λαγονοκνημιαία ταινία: πόνος ή αίσθηση «κλικ» στην έξω πλευρά, συχνά σε δρομείς και ποδηλάτες. Το ίδιο ινώδες σύστημα προκαλεί το σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας στην έξω πλευρά του γονάτου.
• Φλεγμονώδεις αρθρίτιδες: όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή η αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα, συχνά με προσβολή και άλλων αρθρώσεων.
• Κάταγμα μετά από πτώση στην τρίτη ηλικία: ηλικιωμένος που έπεσε και πονά στο ισχίο πρέπει να ελεγχθεί για κάταγμα αυχένα μηριαίου, που συνήθως αντιμετωπίζεται με ημιολική αρθροπλαστική ισχίου ή οστεοσύνθεση.
• Σπάνιες αλλά σοβαρές αιτίες: λοίμωξη της άρθρωσης ή όγκοι των οστών, που υποψιαζόμαστε όταν υπάρχει πυρετός, νυχτερινός πόνος ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.

Πόνος στη βουβωνική: είναι από το ισχίο ή όχι;

Ο πόνος στη βουβωνική είναι το τυπικό σύμπτωμα των παθήσεων μέσα στην άρθρωση του ισχίου, αλλά δεν είναι αποκλειστικό τους. Η βουβωνική περιοχή φιλοξενεί μύες, τένοντες, το βουβωνικό κανάλι, λεμφαδένες και αγγεία, οπότε η διαφορική διάγνωση είναι ευρεία.

• Υπέρ προέλευσης από την άρθρωση: περιορισμός στη στροφή του ποδιού προς τα μέσα, πόνος στο φόρεμα κάλτσας, χωλότητα, δυσκαμψία μετά από ακινησία.
• Υπέρ μυοτενόντιας αιτίας: πόνος σε συγκεκριμένη κίνηση (π.χ. σουτ), ευαισθησία στην πίεση του τένοντα, ελεύθερη κίνηση του ισχίου.
• Υπέρ κήλης: ψηλαφητή διόγκωση, πόνος με τον βήχα ή το σήκωμα βάρους.
• Υπέρ ουρολογικής ή γυναικολογικής αιτίας: συνοδά ενοχλήματα από την ούρηση, την περίοδο ή την κοιλιά, που χρειάζονται εκτίμηση από την αντίστοιχη ειδικότητα.

Πόνος στο γοφό που «κατεβαίνει» στο γόνατο

Ένα παράδοξο αλλά συχνό φαινόμενο: ασθενείς με πρόβλημα στο ισχίο παραπονιούνται κυρίως για το γόνατο. Τα νεύρα που αισθητοποιούν την άρθρωση του ισχίου δίνουν κλάδους και προς την περιοχή του γονάτου, οπότε ο εγκέφαλος «μπερδεύει» την προέλευση του πόνου. Γι’ αυτό, όταν διερευνάται πόνος στο γόνατο χωρίς εμφανή αιτία στο ίδιο το γόνατο, πρέπει πάντα να εξετάζεται και το ισχίο. Το ίδιο ισχύει ιδιαίτερα στα παιδιά και τους εφήβους που κουτσαίνουν.

Πότε ο πόνος στο ισχίο είναι επείγων

Οι περισσότερες αιτίες πόνου στο ισχίο δεν είναι επείγουσες. Υπάρχουν όμως καταστάσεις που χρειάζονται εκτίμηση την ίδια ημέρα:

• Πτώση ή τραυματισμός με αδυναμία να σταθείτε ή να πατήσετε, ή με παραμόρφωση και στροφή του ποδιού προς τα έξω.
• Πυρετός, ρίγος και έντονος πόνος με κάθε κίνηση, που μπορεί να σημαίνουν σηπτική αρθρίτιδα.
• Παιδί που ξαφνικά κουτσαίνει ή αρνείται να πατήσει, ιδιαίτερα με πυρετό.
• Πόνος στο ισχίο μετά από αρθροπλαστική με ερυθρότητα, εκροή ή αίσθηση ότι η άρθρωση «βγήκε».
• Πόνος στον γλουτό με αδυναμία στο πόδι ή διαταραχή στην ούρηση και τις κενώσεις, που υποδηλώνει σοβαρή πίεση νεύρων από τη μέση.
• Αθλητής με πόνο στη βουβωνική που επιμένει και χειροτερεύει παρά την ξεκούραση, λόγω κινδύνου κατάγματος κόπωσης.

Επιπλέον, πόνος που ξυπνά τον ασθενή κάθε νύχτα, συνοδεύεται από ανεξήγητη απώλεια βάρους ή εμφανίζεται σε άτομο με ιστορικό καρκίνου πρέπει να διερευνηθεί σύντομα, ακόμη κι αν δεν είναι έντονος.

Πώς γίνεται η διάγνωση του πόνου στο ισχίο

Ιστορικό και κλινική εξέταση

Το ιστορικό δίνει συχνά την απάντηση πριν από κάθε εξέταση: πότε ξεκίνησε ο πόνος, αν υπήρξε τραυματισμός, τι τον χειροτερεύει, αν ξυπνά τη νύχτα και αν συνοδεύεται από μουδιάσματα. Στην κλινική εξέταση ο γιατρός παρατηρεί τη βάδιση, ελέγχει το εύρος κίνησης και κάνει ειδικές δοκιμασίες που «φορτίζουν» συγκεκριμένες δομές. Για παράδειγμα, ο πόνος στη βουβωνική όταν το γόνατο φέρεται προς τον αντίθετο ώμο με στροφή προς τα μέσα υποδηλώνει πρόσκρουση ή βλάβη του επιχείλιου, ενώ η αδυναμία να κρατηθεί η λεκάνη οριζόντια στο ένα πόδι δείχνει ανεπάρκεια των γλουτιαίων. Πάντα εξετάζεται και η σπονδυλική στήλη.

Απεικονιστικές εξετάσεις

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν δεν είναι σαφές αν ο πόνος έρχεται από το ισχίο ή από τη μέση, μια διαγνωστική έγχυση τοπικού αναισθητικού μέσα στην άρθρωση βοηθά: αν ο πόνος υποχωρήσει για λίγες ώρες, η πηγή του είναι πιθανότατα το ισχίο. Αιματολογικές εξετάσεις ζητούνται όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης ή φλεγμονώδους αρθρίτιδας.

Θεραπευτικές επιλογές για τον πόνο στο ισχίο

Η θεραπεία εξαρτάται πάντα από την αιτία. Δεν υπάρχει μία λύση για όλους τους ασθενείς με πόνο στο γοφό, και μια θεραπεία που βοηθά στην τενοντοπάθεια μπορεί να είναι άχρηστη στην προχωρημένη αρθρίτιδα.

Συντηρητική αντιμετώπιση

• Τροποποίηση δραστηριότητας: όχι πλήρης ακινησία, αλλά μείωση των κινήσεων που προκαλούν τον πόνο.
• Φυσικοθεραπεία και θεραπευτική άσκηση: ενδυνάμωση γλουτιαίων και κορμού, βελτίωση κινητικότητας, επανεκπαίδευση βάδισης.
• Έλεγχος βάρους: κάθε κιλό λιγότερο μειώνει το φορτίο που δέχεται το ισχίο σε κάθε βήμα.
• Φάρμακα: απλά αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για περιορισμένο χρόνο, εφόσον δεν αντενδείκνυνται.
• Βοηθήματα: ένα μπαστούνι στο αντίθετο χέρι αποφορτίζει σημαντικά το ισχίο που πονά.

Ενέσεις

Οι ενέσεις στο ισχίο γίνονται συνήθως με καθοδήγηση υπερήχου ή ακτινοσκόπησης, γιατί η άρθρωση βρίσκεται βαθιά. Η κορτιζόνη προσφέρει ταχεία αλλά συχνά προσωρινή ανακούφιση. Σε ήπια ή μέτρια φθορά και σε ορισμένες τενοντοπάθειες, η θεραπεία PRP αποτελεί επιλογή που μπορεί να συζητηθεί, με την επιφύλαξη ότι τα αποτελέσματα διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Συχνά λάθη όταν πονά το ισχίο

• Πλήρης ξεκούραση για εβδομάδες: οι μύες γύρω από το ισχίο αδυνατίζουν γρήγορα και ο πόνος συχνά επιδεινώνεται αντί να βελτιωθεί.
• Διατάσεις «με το ζόρι»: στην τενοντοπάθεια των γλουτιαίων, ορισμένες διατάσεις συμπιέζουν περισσότερο τον τένοντα και επιβαρύνουν το πρόβλημα.
• Συνέχιση τρεξίματος με πόνο στη βουβωνική: ένα κάταγμα κόπωσης που αγνοείται μπορεί να γίνει πλήρες κάταγμα.
• Επαναλαμβανόμενες ενέσεις κορτιζόνης χωρίς διάγνωση: καλύπτουν το σύμπτωμα και καθυστερούν τη σωστή θεραπεία.
• Μαγνητική πριν από ακτινογραφία: η απλή ακτινογραφία δίνει συχνά τις πιο χρήσιμες πληροφορίες για την αρθρίτιδα και το σχήμα των οστών.
• Υπερβολική αναμονή στην προχωρημένη αρθρίτιδα: η μακροχρόνια χωλότητα αδυνατίζει τους μύες και επιβαρύνει μέση και γόνατα, κάνοντας δυσκολότερη την αποκατάσταση.

Πότε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό για πόνο στο ισχίο

• Ο πόνος διαρκεί περισσότερο από δύο έως τρεις εβδομάδες παρά την ξεκούραση και τα απλά μέτρα.
• Κουτσαίνετε ή περπατάτε όλο και μικρότερες αποστάσεις.
• Δυσκολεύεστε να φορέσετε κάλτσες και παπούτσια ή να μπείτε στο αυτοκίνητο.
• Ο πόνος σας ξυπνά τη νύχτα ή δεν μπορείτε να ξαπλώσετε στο πλάι.
• Είστε αθλητής με πόνο στη βουβωνική που εμφανίζεται σε κάθε προπόνηση.
• Υπάρχει οποιοδήποτε από τα επείγοντα σημεία που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης και η αντιμετώπιση του πόνου στο ισχίο

Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης συνδυάζει την ιδιότητα του ορθοπαιδικού χειρουργού με εκείνη του αθλητίατρου, κάτι που έχει ιδιαίτερη αξία στον πόνο του ισχίου, όπου η διάγνωση κυμαίνεται από την αθλητική κάκωση μέχρι την προχωρημένη φθορά. Είναι από τους πρώτους παγκοσμίως με το IOC Diploma in Sports Medicine και πρώην Πανελληνιονίκης στα 800 και 400 μέτρα. Ως Αναπληρωτής Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ και πιστοποιημένος χειρουργός στο ρομποτικό σύστημα MAKO, καλύπτει όλο το φάσμα, από τη συντηρητική θεραπεία μέχρι την αρθροπλαστική. Διαβάστε το βιογραφικό του Δρ. Δεληγεώργη.

Συχνές ερωτήσεις για τον πόνο στο ισχίο

Αν πονάτε στο ισχίο, στη βουβωνική ή στο γοφό και θέλετε να μάθετε την αιτία, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο στο 210 7792497 ή να κλείσετε ραντεβού online στο Μαρούσι ή στους Αμπελοκήπους.