Το διάστρεμμα αστραγάλου ή αλλιώς διάστρεμμα ποδοκνημικής άρθρωσης, είναι ένας από τους συχνότερους τραυματισμούς που αντιμετωπίζουμε στην ορθοπαιδική πράξη. Μπορεί να συμβεί σε έναν επαγγελματία αθλητή κατά τη διάρκεια της προπόνησης, αλλά και σε έναν άνθρωπο που απλώς πάτησε λάθος ή «στραμπούληξε» το πόδι του στον δρόμο.
Παρότι συχνά θεωρείται ένας απλός τραυματισμός, το διάστρεμμα δεν πρέπει να υποτιμάται. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο άμεσος πόνος ή το πρήξιμο. Ένα διάστρεμμα που δεν αντιμετωπιστεί σωστά μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια αστάθεια της ποδοκνημικής, επαναλαμβανόμενους τραυματισμούς και, σε βάθος χρόνου, σε βλάβες στον χόνδρο της άρθρωσης.
Στόχος της σωστής διάγνωσης και θεραπείας είναι να επανέλθει η σταθερότητα του αστραγάλου και να προληφθούν οι μελλοντικές επιπλοκές.
Τι συμβαίνει τη στιγμή του διαστρέμματος;
Όταν ο αστράγαλος «γυρίσει» απότομα, οι σύνδεσμοι που συγκρατούν την ποδοκνημική άρθρωση δέχονται υπερβολική καταπόνηση. Στις περισσότερες περιπτώσεις τραυματίζονται οι έξω πλάγιοι σύνδεσμοι, καθώς το πόδι στρέφεται προς τα μέσα.
Ανάλογα με τη σοβαρότητα της κάκωσης, το διάστρεμμα διακρίνεται σε τρεις βαθμούς:
Διάστρεμμα 1ου βαθμού: Πρόκειται για απλή διάταση του συνδέσμου, χωρίς ρήξη. Συνήθως υπάρχει ήπιος πόνος και μικρό οίδημα, ενώ η άρθρωση παραμένει σταθερή.
Διάστρεμμα 2ου βαθμού: Υπάρχει μερική ρήξη του συνδέσμου. Ο πόνος και το πρήξιμο είναι πιο έντονα, ενώ μπορεί να υπάρχει και ένας βαθμός αστάθειας στην άρθρωση.
Διάστρεμμα 3ου βαθμού: Πρόκειται για πλήρη ρήξη ενός ή περισσότερων συνδέσμων. Συνοδεύεται από έντονο πόνο, σημαντικό οίδημα, δυσκολία στη φόρτιση και σαφή αστάθεια της ποδοκνημικής.
Πότε χρειάζεται ιατρικός και απεικονιστικός έλεγχος;
Μια συχνή παρανόηση είναι ότι, αν κάποιος μπορεί να περπατήσει μετά το διάστρεμμα, τότε δεν χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Αυτό δεν ισχύει πάντα.
Η άμεση εξέταση από ορθοπαιδικό είναι απαραίτητη όταν ο ασθενής δεν μπορεί να πατήσει καθόλου το πόδι του, όταν υπάρχει εμφανής παραμόρφωση της άρθρωσης, όταν ο πόνος παραμένει έντονος μετά τις πρώτες 24 ώρες ή όταν το οίδημα είναι ιδιαίτερα μεγάλο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ακτινογραφία είναι σημαντική για να αποκλειστεί πιθανό κάταγμα. Ανάλογα με την κλινική εικόνα, μπορεί να χρειαστεί και μαγνητική τομογραφία, ώστε να αξιολογηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η κατάσταση των συνδέσμων, του χόνδρου και των υπόλοιπων δομών της ποδοκνημικής.
Συντηρητική αντιμετώπιση: Η θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις
Η μεγάλη πλειονότητα των διαστρεμμάτων, ακόμη και αρκετά σοβαρών διαστρεμμάτων 2ου βαθμού, αντιμετωπίζεται επιτυχώς χωρίς χειρουργείο.
Στις πρώτες 48 ώρες εφαρμόζεται συνήθως το πρωτόκολλο PRICE:
Protection: προστασία της άρθρωσης
Rest: ξεκούραση
Ice: εφαρμογή πάγου
Compression: ελαστική επίδεση
Elevation: ανύψωση του άκρου
Στη συνέχεια, η θεραπεία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην υποχώρηση του πόνου και του οιδήματος. Η σωστή αποκατάσταση περιλαμβάνει επαναφορά του εύρους κίνησης, ενδυνάμωση των μυών γύρω από την ποδοκνημική και ειδικές ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας.
Η ιδιοδεκτικότητα είναι η ικανότητα της άρθρωσης να «αντιλαμβάνεται» τη θέση της στον χώρο. Είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για την πρόληψη νέων διαστρεμμάτων, ιδιαίτερα σε άτομα που αθλούνται ή έχουν ιστορικό επαναλαμβανόμενων τραυματισμών.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο στο διάστρεμμα αστραγάλου;
Η χειρουργική αντιμετώπιση δεν αποτελεί την πρώτη επιλογή στο διάστρεμμα αστραγάλου. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες η συντηρητική αγωγή δεν επαρκεί.
Χρόνια αστάθεια ποδοκνημικής
Όταν ο ασθενής εμφανίζει επαναλαμβανόμενα διαστρέμματα, παρά τη σωστή αποκατάσταση, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι οι σύνδεσμοι δεν έχουν επουλωθεί σωστά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ποδοκνημική παραμένει ασταθής και ο ασθενής νιώθει ότι το πόδι του «φεύγει» ή «γυρίζει» εύκολα.
Η αρθροσκοπική ή ελάχιστα επεμβατική αποκατάσταση των συνδέσμων μπορεί να δώσει εξαιρετικά αποτελέσματα, αποκαθιστώντας τη σταθερότητα της άρθρωσης.
Συνοδός βλάβη χόνδρου
Σε σοβαρά διαστρέμματα, ιδιαίτερα σε νέους ασθενείς και αθλητές, μπορεί να προκληθεί ταυτόχρονη βλάβη στον χόνδρο της ποδοκνημικής. Η βλάβη αυτή μπορεί να προκαλεί επίμονο πόνο, αίσθημα εμπλοκής ή δυσκολία στην επιστροφή στη δραστηριότητα.
Η μαγνητική τομογραφία βοηθά στη διάγνωση, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις η αντιμετώπιση γίνεται αρθροσκοπικά.
Πλήρης ρήξη συνδέσμων σε αθλητές υψηλού επιπέδου
Σε επαγγελματίες αθλητές ή σε άτομα με υψηλές αθλητικές απαιτήσεις, η πλήρης ρήξη συνδέσμων μπορεί να χρειαστεί πιο εξατομικευμένη προσέγγιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να συζητηθεί η χειρουργική αποκατάσταση να γίνει πιο άμεσα, με στόχο την ασφαλή και ταχύτερη επιστροφή στο άθλημα.
Αρθροσκόπηση Ποδοκνημικής: Η Σύγχρονη Θεραπευτική Προσέγγιση
Η αρθροσκόπηση ποδοκνημικής είναι μια σύγχρονη, ελάχιστα επεμβατική τεχνική που επιτρέπει τον εντοπισμό και την επιδιόρθωση βλαβών της άρθρωσης μέσα από πολύ μικρές τομές (3-5χιλιοστών). Ο ορθοπαιδικός μπορεί να αξιολογήσει με ακρίβεια το εσωτερικό της ποδοκνημικής και, όταν χρειάζεται, να επιδιορθώσει άμεσα βλάβες των συνδέσμων, του χόνδρου ή άλλες συνοδές παθολογίες.
Σε σχέση με ένα «ανοιχτό» χειρουργείο, τα πλεονεκτήματα για τον ασθενή είναι σημαντικά: μικρότερος χειρουργικός τραυματισμός, λιγότερος μετεγχειρητικός πόνος, ταχύτερη αποκατάσταση και πιο γρήγορη επιστροφή στις καθημερινές ή αθλητικές δραστηριότητες.
Η διάρκεια της επέμβασης εξαρτάται από τις βλάβες και συνήθως διαρκεί έως και μία ώρα. Ο ασθενής μπορεί να εξέλθει από το νοσοκομείο την ίδια ημέρα.
Σήμερα, η αρθροσκόπηση ποδοκνημικής αποτελεί καθιερωμένη τεχνική για την αντιμετώπιση τόσο της χρόνιας αστάθειας όσο και των χόνδρινων βλαβών της άρθρωσης.
Πρόληψη: Πώς Αποφεύγονται τα Επαναλαμβανόμενα Διαστρέμματα;
Ένα διάστρεμμα που αντιμετωπίστηκε σωστά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν μπορεί να επαναληφθεί. Η πρόληψη απαιτεί σωστή αποκατάσταση και στοχευμένη ενδυνάμωση.
Οι ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας, η ενδυνάμωση των περονιαίων μυών και η χρήση κατάλληλων υποδημάτων αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης. Σε αθλητές ή σε άτομα με ιστορικό επαναλαμβανόμενων διαστρεμμάτων, μπορεί να συστηθεί η χρήση ειδικού νάρθηκα ποδοκνημικής κατά την άθληση, ιδιαίτερα στο διάστημα μετά τον τραυματισμό.
Η έγκαιρη αξιολόγηση και η σωστή αποκατάσταση είναι καθοριστικές για να αποφευχθεί η χρόνια αστάθεια και να επιστρέψει ο ασθενής με ασφάλεια στις δραστηριότητές του.
Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης
Ο Δρ. Αναστάσιος Δεληγεώργης είναι ορθοπαιδικός χειρουργός-αθλητίατρος, με ιδιαίτερη εξειδίκευση στις αθλητικές κακώσεις και την αρθροσκοπική χειρουργική. Έχει εκπαιδευτεί σε κορυφαία κέντρα του εξωτερικού και είναι μέλος διεθνών ορθοπαιδικών εταιρειών, μεταξύ των οποίων η ESSKA-European Society of Sports Traumatology, Knee Surgery and Arthroscopy.
Η εμπειρία του στις αθλητικές κακώσεις της ποδοκνημικής αντλείται τόσο από την καθημερινή κλινική πράξη όσο και από τη συνεργασία του με αθλητές υψηλού επιπέδου.